Зашто одморот што некогаш се планираше со една плата, малку штедење и полн гепек од маркет, сега сè почесто личи на мала финансиска операција. Превоз, гориво, патарини, сместување, лежалки, гиро за децата, кафе за родителите, вечера покрај море… Сè по малку, а на крајот – многу.
За македонските граѓани, грчкото море останува најблиската и најлогичната летна адреса. Халкидики, Паралија, Олимпик Бич, Лептокарија, Неа Каликратија, Ставрос, Аспровалта – тоа се дестинации што со години се врзани за семејниот одмор, особено за оние што патуваат со деца и не сакаат авионски билети, сложени резервации и дополнителни трошоци. Но, ако е блиску не значи дека е евтино. Грција е блиску, ама паричникот тоа сè помалку го чувствува.
Туристичките работници велат дека интересот не паѓа, но се менува начинот на кој луѓето резервираат. Се бараат поевтини термини, најчесто јуни и септември, се скратува престојот, се споредуваат цени до последен денар и сè почесто се оди во апартмани каде што може да се готви.
„Семејствата не се откажуваат од Грција, но веќе не прашуваат само колку чини сместувањето. Прашањето е колку ќе ги чини целиот одмор од врата до врата. Тоа порано не беше толку изразено“, велат познавачи на туристичкиот пазар.
Најголемата промена се чувствува кај семејствата со две деца. Ако пред неколку години главниот трошок беше апартманот, денес сметката се проширува уште на старт: гориво, патарини, зелена карта, патничко осигурување, храна по пат, ситници што не изгледаат страшно кога се плаќаат одделно, но заедно прават сериозна сума. Па потоа доаѓа плажата. Лежалки, пијалаци, сладолед, ручек „набрзина“… и денот завршил, а човек се прашува каде отидоа парите.
Економските аналитичари оценуваат дека Грција останува привлечна бидејќи нуди предвидливост. Македонските туристи добро ги знаат местата, патот, плажите, дури и маркетите. Тоа создава чувство на сигурност. Но, таа сигурност повеќе не е евтина. Порастот на цените на храната, енергенсите и угостителските услуги се прелева врз крајниот трошок за туристот. А таму нема многу филозофија – она што за домаќинот е зголемен трошок, за гостинот станува повисока цена.
„Одморот веќе не е само туристичко прашање, туку семејна пресметка. Колку денови можеме? Дали ќе јадеме надвор или ќе готвиме? Дали ќе земеме лежалки секој ден или ќе бараме слободна зона? Тоа се разговори што денес ги водат многу семејства“, велат економисти.
На терен, сликата е позната. Македонски автомобили пред апартмани, ладилници во гепек, деца со гумени реквизити, родители кои уште првиот ден пресметуваат дали да се оди секоја вечер во таверна или само еднаш, „колку за мерак“. Грција има море, ама држи и цена. И тоа веќе сите го знаат.
Посебен притисок има врз средната класа, онаа што не е сиромашна, но не е ни финансиски опуштена. Тоа се луѓе со редовни плати, кредити, деца, трошоци за училиште, автомобил, сметки дома. За нив, летувањето сè уште е желба, понекогаш и потреба, но сè поретко е лесна одлука. Се крати од друго, се одложуваат купувања, се користат картички, се чека регрес, се позајмува по малку. И пак се оди. Зошто? Затоа што одморот, колку и да е поскап, за многумина останува единствените седум или десет дена во годината кога семејството навистина е заедно.
Туристичките агенции очекуваат добра сезона, но не кријат дека граѓаните станале многу повнимателни. Порано, велат, дел од резервациите се правеле брзо, речиси емотивно. Денес се бараат фотографии, точна оддалеченост од плажа, услови во кујна, дали има паркинг, дали климата се доплаќа, колку е блиску маркетот. Секоја ситница значи пари. И нерви, нормално.
„Луѓето не сакаат изненадувања. Ако веќе плаќаат повеќе, сакаат барем да знаат што добиваат. Најмногу се лутат кога на лице место ќе им се појави дополнителен трошок што не бил јасно кажан“, коментираат туристички познавачи.
Грција, од друга страна, нема причина да ги намалува цените ако побарувачката останува силна. Туристи доаѓаат од целиот регион и од Европа, а македонските гости се само дел од големата летна слика. Тоа значи дека класичната надеж „ќе поевтини ако нема народ“ сè помалку држи вода. Најбараните места, особено во шпицот на сезоната, ретко остануваат празни.
Сепак, Грција за македонските туристи останува прва опција. Не затоа што е најевтина, туку затоа што е најпозната, најблиска и најлесна за организација. За многумина, тоа е доволно. Ќе се понесе нешто од дома, ќе се одбере апартман малку подалеку од море, ќе се оди на плажа со чадор, ќе се пази на вечери. Ќе се стисне. Така некако.
Но, дилемата останува отворена: ако секоја година одморот станува поскап, колку долго семејното летување ќе остане нормална работа, а не мал луксуз? Грција пак ќе ги собере македонските туристи, тоа е речиси сигурно. Само што ова лето многумина ќе тргнат со истата желба како порано, но ќе бидат многу повнимателни со паричникот. И со една мисла во глава: морето е исто, ама цената веќе не е.