Од древна Месопотамија до денешните списанија и апликации, зодијакот поминал навистина долг пат.
Сè започнало во Месопотамија
Древните жители на Месопотамија биле меѓу првите кои систематски ги бележеле положбите на Сонцето, Месечината и планетите. Особено важни биле Вавилонците, кои развиле многу прецизни методи за набљудување на небото.
Токму од тој период потекнува една од основите на денешниот зодијак. Британскиот музеј чува вавилонска глинена плочка, датирана околу 500 година пред нашата ера, на која се поврзани месеците и знаците на зодијакот. Според музејот, системот на зодијакот поделен на 12 дела постепено се развил од постарите месопотамски претстави и до крајот на првиот милениум пред нашата ера веќе имал важна улога во тогашната астрологија и астрономија.
Вавилонците делот од небото низ кој привидно се движат Сонцето, Месечината и планетите го поделиле на 12 делови. Секој од нив имал по 30 степени, што заедно дава 360 степени на цел круг.
Овој принцип е важен и денес: астролошкиот зодијак се состои од 12 еднакви знаци, без разлика на тоа што вистинските соѕвездија на небото немаат еднаква големина.
А зошто токму Овен, Бик, Лав и останатите?
Називите не настанале случајно. Древните набљудувачи на небото поврзувале одредени групи ѕвезди со животни, луѓе и предмети кои „ги препознавале“ во нив. Така настанале соѕвездијата, чии имиња подоцна станале дел од зодијачкиот систем.
Меѓу 12-те знаци се Овен, Бик, Близнаци, Рак, Лав, Девица, Вага, Шкорпија, Стрелец, Јарец, Водолија и Риби. Некои претставуваат животни, некои луѓе или митолошки фигури, додека Вагата е единствениот знак што претставува предмет.
Важно е да се направи една разлика: хороскопски знак и соѕвездие не се исто.
Во астрономијата, соѕвездието претставува одредена област на небото. Денес официјално се признаени 88 соѕвездија, додека астролошкиот зодијак користи 12 еднакви сектори од по 30 степени. Поради тоа, границите на соѕвездијата и хороскопските знаци не се совпаѓаат.
Грците дополнително го обликувале системот
Вавилонското знаење не останало ограничено само на Месопотамија. Тоа се пренесувало и во други култури, а особено важна улога во развојот на западната астрологија имале Грците.
Грчката традиција ги поврзала небесните знаци со митологијата, боговите и приказните кои подоцна станале составен дел од симболиката на зодијакот. Римјаните потоа презеле голем дел од грчката астролошка традиција, заедно со имињата и симболите кои со текот на времето станале широко распространети во Европа.
Така Овенот, Бикот, Лавот, Шкорпијата и останатите знаци постепено се претвориле од начин за означување на делови од небото во систем на кој му биле припишувани одредени карактеристики и значења.
Кога настанал хороскопот каков што го познаваме денес?
Тука доаѓаме до важната разлика меѓу астрономијата и астрологијата.
Набљудувањето на небото било клучно за развојот на астрономијата, календарите и мерењето на времето. Астрологијата, од друга страна, ја развила идејата дека положбата на небесните тела може да биде поврзана со карактерот на човекот или со настаните во неговиот живот.
Со текот на времето се развил системот на натални карти, во кој се зема предвид положбата на Сонцето, Месечината и планетите во моментот на раѓање. Многу поедноставената верзија – хороскопот што се заснова само на еден знак – подоцна станала особено погодна за весници, списанија, а денес и за интернетот и социјалните мрежи.
Хороскопот што денес го читате за вашиот знак е прилично поедноставена верзија на многу постара и посложена астролошка традиција.
Постои ли навистина „13-ти хороскопски знак“?
Ова е прашање што повремено повторно се појавува на интернет: каде е Змијоносецот?
Астрономски гледано, Сонцето навистина во текот на своето привидно годишно движење минува низ област на небото што му припаѓа на соѕвездието Змијоносец (Ophiuchus). NASA/JPL наведува дека долж еклиптиката се наоѓаат 13 соѕвездија, иако во традиционалниот астролошки зодијак се користат 12 знаци.
Тоа не значи дека астрологијата „заборавила“ еден знак кој сега треба да се додаде во хороскопот. Астролошките знаци историски се дефинирани како 12 еднакви делови на зодијакот, додека вистинските соѕвездија имаат различни големини.
Затоа астрономијата може да зборува за 13 соѕвездија низ кои Сонцето привидно минува, додека традиционалната астрологија и понатаму користи 12 знаци.
Знаците денес не се таму каде што биле пред неколку илјади години
Постои уште една причина зошто не треба да се мешаат астролошките знаци и вистинските соѕвездија.
Земјината оска не е целосно неподвижна. Таа многу бавно „се ниша“ и прави цел циклус за приближно 26.000 години. Оваа појава се нарекува прецесија. NASA наведува дека токму поради неа положбата на небесните тела во однос на Земјината референтна точка постепено се менува со текот на времето.
Поради тоа, соѕвездието што денес се наоѓа зад Сонцето во одреден период од годината не мора да биде истото што се наоѓало на тоа место кога биле создадени древните системи на зодијакот.
Тоа е и причината поради која денешниот „Сончев знак“ не треба да се поистоветува со вистинското соѕвездие во кое Сонцето моментално се наоѓа.
А дали хороскопот навистина може да ја предвиди иднината?
Тука завршува историјата, а започнува прашањето на науката.
Астрологијата и астрономијата некогаш биле многу поблиски отколку денес, но со текот на времето целосно се разделиле. Современата астрономија се темели на набљудување, мерење и проверливи докази, додека астрологијата тргнува од претпоставката дека положбата на небесните тела може да каже нешто за личноста или иднината.
NASA Space Place јасно прави разлика меѓу овие два пристапа и наведува дека тврдењата на астрологијата за предвидување на иднината или опишување на личноста не се засновани на научни докази.
Тоа не го намалува историското и културното значење на зодијакот. Од првите набљудувачи на ноќното небо до денешните хороскопи, 12-те знаци се дел од една многу долга приказна за тоа како луѓето се обидувале да пронајдат обрасци на небото и да ги поврзат со сопствениот живот.
Можеби токму затоа хороскопот опстојува толку долго: не затоа што небото ни дало едноставни одговори, туку затоа што отсекогаш сме сакале да ги пронајдеме таму.