Проблеми со недостиг на кадар имаат ресторани, продавници, градежни компании, производствени погони, транспортни фирми и други бизниси. На прв поглед, ваквата состојба изгледа нелогично – како е можно да има десетици илјади невработени, а во исто време работодавачите да не можат да ги пополнат отворените позиции?
Според најновите податоци на Државниот завод за статистика, стапката на невработеност во второто тримесечје од 2026 година изнесува 11,3 отсто. Во споредба со истиот период лани, бројот на невработени е намален за 1,5 отсто, додека бројот на активно население е зголемен за 0,8 отсто.
Сепак, статистиката не ја покажува целата слика. Прашањето не е само колку луѓе се невработени, туку и дали тие живеат во местата каде што има слободни работни позиции, дали располагаат со потребните квалификации и дали платата и условите што се нудат се доволно привлечни за да прифатат работа.
Токму несовпаѓањето меѓу понудата и побарувачката создава ситуација во која работно место постои, но нема соодветен работник за него.
Една од причините е и иселувањето. Во изминатите години голем број работоспособни граѓани заминаа во странство или сезонски работат надвор од земјава, каде што за одредени професии можат да остварат значително поголеми приходи.
Дополнителен проблем е недостигот од кадар со конкретни вештини и квалификации. Компаниите може да имаат потреба од заварувачи, електричари, возачи, мајстори, инженери или искусни продавачи, но меѓу невработените во одреден регион да нема доволно лица со таков профил.
Важна улога има и висината на платата. Просечната нето-плата во земјава во јуни изнесувала 48.381 денар, но тоа не значи дека сите работници добиваат толкава заработка. Просекот ги вклучува и високоплатените професии, како и работните места каде што примањата се значително пониски.
За многумина, при одлуката дали да прифатат работа важни се и дополнителните трошоци. Секојдневното патување, превозот, храната и другите расходи можат значително да влијаат врз тоа дали понудената плата е доволно исплатлива.
Во меѓувреме, се менуваат и очекувањата на работниците. Освен висината на платата, сè поголемо значење имаат работното време, слободните денови, можностите за напредување, односот на работодавачот и условите во кои се извршува работата.
Доколку бројот на достапни работници продолжи да се намалува, логична последица би можела да биде зголемување на платите, бидејќи работниците би добиле поголема преговарачка моќ. Дел од компаниите, пак, би можеле да се насочат кон автоматизација, поголеми инвестиции во технологија или вработување работници од странство.
Но зголемувањето на трошоците за работна сила може да претставува сериозен предизвик за компаниите што работат со ниски маржи. Дел од тие дополнителни трошоци, на крајот, би можеле да се одразат и врз цените на производите и услугите.
Така, наместо само прашањето дали има доволно работни места, сè поактуелно станува едно друго: ако има работа и има 90.000 невработени, зошто компаниите сè уште не можат да најдат работници за позициите што ги нудат?