Од вкупно 708.698 вработени лица, неформално работеле 14,3 проценти. Тоа значи дека приближно секој седми работник во земјава работел надвор од целосно формализиран работен однос.
Во истиот период биле регистрирани 90.020 невработени лица, а стапката на невработеност изнесувала 11,3 проценти.
Станува збор за податоци од Анкетата за работна сила, а не за административната евиденција на Агенцијата за вработување. Според методологијата на ДЗС, како невработени се сметаат лицата кои во референтниот период не работеле, активно барале работа во претходните четири недели и биле достапни да започнат со работа.
Сепак, споредбата покажува интересна состојба на домашниот пазар на труд – во Македонија има повеќе лица кои работат неформално отколку лица кои статистички се водат како невработени.
Невработеноста се намалува, но расте неформалната работа
На прв поглед, показателите за пазарот на труд се позитивни. Бројот на вработени е зголемен за еден процент во споредба со истиот период од 2025 година, додека економијата во вториот квартал забележала раст од 4,3 проценти.
Но, истовремено, неформалната вработеност е зголемена за 7,2 проценти во однос на претходното тримесечје.
Пресметките врз основа на податоците на ДЗС покажуваат дека во споредба со вториот квартал од 2025 година, неформалната вработеност пораснала за околу 3 проценти, додека проценетата формална вработеност се зголемила за околу 0,7 проценти.
Тоа би значело дека неформалниот сегмент на пазарот на труд во овој период растел значително побрзо од формалниот.
Сепак, ДЗС посочува дека при толкувањето на кварталните податоци треба да се има предвид влијанието на сезонската работа, особено во земјоделството и градежништвото.
Земјоделството и градежништвото со најмногу неформални работници
Најголемиот број неформално вработени се регистрирани во земјоделството, шумарството и рибарството – 51.487 лица, односно околу 51 процент од вкупниот број.
Во градежништвото неформално работеле уште 17.372 лица, или 17,2 проценти.
Само овие две дејности опфаќаат повеќе од две третини од неформално вработените во земјата.
Кај земјоделството значајна улога имаат сезонските ангажмани, неплатената семејна работа, малите земјоделски стопанства и нередовните приходи.
Во градежниот сектор, пак, неформалната работа може да биде поврзана со краткотрајни ангажмани, исплати во готовина и ангажирање работници преку повеќе нивоа на изведувачи и подизведувачи.
Ова е особено значајно ако се земе предвид дека градежништвото во вториот квартал од годинава забележало раст од 21,9 проценти и било еден од главните двигатели на економскиот раст.
Finance Think оценува дека економскиот раст во голема мера бил поттикнат од државните капитални инвестиции и буџетската потрошувачка, додека пазарот на труд останал во „зона на интензивна летаргичност“. Според нивната анализа, растот на неформалната вработеност може да укажува дека сивата економија и понатаму претставува значаен предизвик.
Што значи неформалната работа за работниците?
Неформалната вработеност не значи дека сите 101.022 лица се целосно без здравствено или пензиско осигурување. Дел од нив можат да бидат осигурени по друга основа или да имаат дополнителен неформален ангажман покрај формалната работа.
Сепак, работата која не е целосно пријавена не обезбедува исти трудови и социјални права како формалното вработување.
За работниците тоа може да значи недоволен или никаков пензиски стаж за одработениот период, помала заштита во случај на повреда или отказ, како и потешкотии при докажување на висината на платата и работното време.
Проблемот има влијание и врз јавните фондови, бидејќи за непријавената работа не се уплаќаат придонеси на ист начин како кај формалното вработување.
Заклучно со 30 јуни 2026 година, во ПИОМ имало 571.855 лица кои плаќаат придонеси и 350.671 корисник на пензија, односно околу 1,63 осигуреници на еден пензионер.
За 2026 година се предвидени и 62,8 милијарди денари трансфери од државниот буџет кон ПИОМ.
Неформалната вработеност не е единствената причина за притисокот врз пензискиот систем. Влијание имаат и стареењето на населението, иселувањето, висината на пензиите и односот меѓу осигурениците и пензионерите. Сепак, секое работно место за кое не се плаќаат целосни придонеси дополнително ја намалува базата од која се финансира системот.
Колку работници биле откриени „на црно“ годинава?
До 10 септември на веб-страницата на Државниот инспекторат за труд не бил објавен систематизиран извештај за бројот на инспекциски контроли, казни и постапки во текот на 2026 година, ниту податок за тоа колку непријавени работници по извршените контроли биле формализирани.
Последниот целосен годишен извештај се однесува на 2025 година.
Во текот на минатата година, 124 инспектори извршиле 26.484 надзори од областа на работните односи и безбедноста и здравјето при работа.
Од нив, 15.736 биле надзори од областа на работните односи, а биле донесени 3.192 решенија. Издадени биле 766 прекршочни платни налози, поведени 65 прекршочни постапки и поднесени 27 кривични пријави.
Овие податоци, сепак, не покажуваат колкав дел од контролите биле конкретно поврзани со непријавената работа, ниту колку работници по интервенцијата добиле договор за вработување и осигурување.
Економскиот раст не значи автоматски и посигурни работни места
Податоците покажуваат дека растот на економијата и намалувањето на невработеноста сами по себе не се доволни за да се оцени состојбата на пазарот на труд.
Прашањето е и какви работни места се создаваат и колку од работниците имаат договор, платени придонеси и целосна трудова и социјална заштита.
Со повеќе од 101.000 неформално вработени, еден од клучните показатели во следниот период ќе биде дали нивното учество од сегашните 14,3 проценти ќе почне да се намалува и колку од овие работници ќе преминат во формален работен однос.