Податоците што ги објави платформата World of Statistics, повикувајќи се на World Population Review и проценките на Светската здравствена организација (СЗО), покажуваат дека стапката на пушење цигари во Македонија изнесува 39,5% кај населението на возраст од 15 години и повеќе.
Станува збор за возрасно стандардизиран показател, кој овозможува споредување на земјите без разликите во старосната структура на населението значително да влијаат врз резултатите.
Според ова рангирање, зад Македонија се Источен Тимор со 38,2% и Либан со 37,2%.
Балканските земји високо на листата
Покрај Македонија, и неколку други држави од регионот бележат високи стапки на пушење.
Бугарија и Србија имаат по 35,8% и се на четвртото и петтото место во наведеното рангирање. Следуваат Црна Гора со 33,6% и Хрватска со 32,2%.
Во Босна и Херцеговина стапката изнесува 29,4%, во Грција 27,4%, а во Романија 25,5%.
Пониски вредности се регистрирани во Словенија, со 19,6%, и Албанија, со 17,8%.
За споредба, меѓу поголемите европски земји, Шпанија има стапка од 25,4%, Италија 21,8%, а Германија 16,7%.
Националното истражување покажува уште поголема распространетост
Поинаква, но подеднакво значајна слика дава националното репрезентативно истражување на тинк-тенкот „Аналитика“.
Според неговите резултати, 53,8% од возрасните во Македонија користат тутунски или никотински производи, додека 50% се активни пушачи на цигари.
Разликата во однос на меѓународната стапка произлегува од различните методологии, опфатот и начинот на пресметување, па двата показатела не треба директно да се изедначуваат.
Најголема распространетост на употребата на тутунски и никотински производи е забележана кај граѓаните на возраст од 50 до 64 години.
Според профилот на СЗО, моделираната стапка на пушење кај лицата постари од 15 години изнесува 43,6% кај мажите и 35,5% кај жените.
Кога се анализира секојдневното пушење, стапките се 37,4% кај мажите и 30,9% кај жените.
Голем број граѓани се изложени на чад во рестораните
Проблемот не ги засега само лицата кои активно пушат.
Истражувањето на „Аналитика“ покажува дека 62% од возрасните испитаници пријавиле изложеност на чад од цигари во ресторани.
Дополнително, 64,7% пријавиле употреба на загреани тутунски производи во вакви средини.
Резултатите укажуваат дека изложеноста на тутунски чад и аеросоли од никотински производи останува значајно прашање во угостителските објекти.
Дел од граѓаните поддржуваат построги ограничувања
Во истото истражување биле испитувани и ставовите на населението за дополнителни мерки против изложеноста на тутунски чад.
Најголема поддршка, од 83,5% од испитаниците, добила забраната за пушење во автомобили во кои се превезуваат деца.
Забрана за рекламирање нови никотински производи поддржале 63,1%, додека 47,3% се изјасниле за проширување на ограничувањата и на затворените тераси.
Новиот закон за пушење сè уште ја чека собраниската постапка
Високата распространетост на пушењето е една од причините поради кои Министерството за здравство подготви нов закон за заштита од употребата на тутунски и сродни производи.
Предложените правила предвидуваат построги ограничувања за пушење во затворени јавни и работни простории, вклучително и за електронските цигари и загреаните тутунски производи. Предвидени се и ограничувања за одредени отворени простори, особено во близина на училишта, здравствени установи и места наменети за деца.
Иако првично се најавуваше примена уште во март 2026 година, предлог-законот сè уште не е усвоен. Постапката стигнала до второ читање во собраниската Комисија за здравство, но е забавена поради осум поднесени амандмани и барања за дополнителни стручни мислења.
Посебните простории за пушење остануваат спорно прашање
Едно од прашањата во расправата е дали во угостителските објекти, компаниите и институциите треба да се дозволат специјално уредени простории за пушачи.
Министерството за здравство се спротивставува на ваквиот предлог, со образложение дека посебните пушачки соби би можеле да го отежнат спроведувањето на ограничувањата и да овозможат нивно заобиколување.
Од друга страна, претставници на засегнатите деловни сектори побарале дополнително разгледување на предложените решенија и нивното влијание врз работењето.
Додека не заврши законската постапка, продолжуваат да важат постојните правила за заштита од пушењето.
Во меѓувреме, податоците од меѓународните проценки и домашното истражување укажуваат на голема распространетост на пушењето во Македонија, како и на значителна изложеност на тутунски чад во јавни средини.