Според објавените детали од одлуката на Народната банка, кај денарските кредити максималниот однос меѓу вкупните месечни кредитни обврски и приходите се намалува од досегашните 50 на 45 проценти.
Кај кредитите со валутна компонента, вклучувајќи ги и денарските кредити со девизна клаузула, лимитот се намалува од 45 на 40 проценти.
Во пресметката не влегува само ратата за новиот кредит. Ако граѓанинот веќе отплаќа друг заем, и таа обврска се зема предвид, со што се намалува просторот за дополнително задолжување.
Што значи ова за плата од 40.000 денари?
Ако банката ви признава месечен приход од 40.000 денари, според новото ограничување од 45 проценти, вкупните месечни отплати за денарски кредити би можеле да изнесуваат најмногу 18.000 денари.
Со досегашниот лимит од 50 проценти, максималниот износ бил 20.000 денари.
Кај кредит со валутна компонента разликата е уште поизразена. Новиот лимит од 40 проценти би дозволил вкупни месечни кредитни обврски до 16.000 денари, додека според сегашното ограничување од 45 проценти границата е 18.000 денари.
Станува збор за поедноставена пресметка. Колкав кредит реално ќе може да добие клиентот ќе зависи и од каматната стапка, постојните задолжувања, рокот на отплата и индивидуалната процена на кредитоспособноста што ја прави банката.
Наместо 30, најмногу 25 години за отплата
Од декември се менува и максималниот рок на отплата на станбените кредити. Наместо досегашните 30 години, тие ќе може да се отплаќаат најмногу 25 години, освен кога станува збор за кредит за прво сопствено живеалиште.
Пократкиот период на отплата, при ист износ на кредит и иста каматна стапка, значи повисока месечна рата. Во комбинација со понискиот дозволен удел на кредитните обврски во приходите, тоа може да значи дека дел од граѓаните ќе можат да добијат помал износ на кредит.
Промени има и кај хипотекарните потрошувачки кредити. Нивниот максимален рок се намалува од 20 на 15 години. Станува збор за потрошувачки кредити обезбедени со хипотека, а не за класичните станбени кредити за купување дом.
Купувате прв дом? За вас остануваат поповолните правила
Најважниот исклучок се однесува на граѓаните кои првпат купуваат сопствено живеалиште.
За нив максималниот рок на отплата останува 30 години. Исто така, се задржуваат досегашните ограничувања според кои вкупните месечни кредитни обврски можат да достигнат до 50 проценти од признатите приходи кај денарските кредити и до 45 проценти кај кредитите со валутна компонента.
Тоа не значи дека кредитот автоматски ќе биде одобрен до овие граници. Конечната одлука и понатаму ќе зависи од кредитоспособноста на клиентот и политиката на конкретната банка.
Зошто се воведуваат построги ограничувања?
Новите мерки доаѓаат во период на забрзан раст на кредитирањето на населението.
Во првото полугодие од 2026 година кредитите на физичките лица забележале годишен раст од 12,2 проценти, во споредба со 11,2 проценти во 2025 година. Уште поголем раст има кај станбените кредити – 16,6 проценти на годишно ниво.
Истовремено, високите цени на недвижностите значат дека на купувачите им се потребни поголеми износи за финансирање на стан. Колку е поголем кредитот, толку е поголем и долгорочниот товар врз семејниот буџет.
Мерките имаат превентивна цел – да се намали ризикот од прекумерно задолжување на граѓаните и да се зачува финансиската стабилност.
Дали построгите правила ќе влијаат и врз цените на становите засега не може да се предвиди. Потешкиот пристап до поголеми кредити може да намали дел од побарувачката, но сам по себе не значи дека квадратот ќе поевтини, бидејќи на цените влијаат и понудата на станови, купувањето со сопствени средства и останатите состојби на пазарот.