Иако ретко отворено зборуваме за него во деловното опкружување, стравот може значително да влијае врз нашиот професионален живот.
Од начинот на кој комуницираме со колегите и претпоставените, до одлуките за напредување, промена на работното место или започнување сопствен бизнис, многу наши постапки се обликувани од нешта што не сакаме да ни се случат.
Кристина Винг (Christina Wing), предавачка на Harvard Business School и советничка на семејни компании, низ долгогодишната работа со вработени и менаџери препознала шест најчести видови страв што влијаат врз однесувањето на луѓето на работното место.
Според неа, луѓето често потценуваат колку стравот влијае врз нивните одлуки.
Иако најчесто го поврзуваме со непосредна опасност, механизмите што некогаш им помагале на нашите предци да преживеат и денес влијаат врз нашите реакции, вклучително и во канцеларијата.
Проблемот е што ретко сакаме да признаеме дека се плашиме, бидејќи не сакаме да изгледаме слабо или несигурно.
Но, игнорирањето на стравот може да има последици и за вработените и за компаниите.
1. Страв од казна: Кога е полесно да молчиме отколку да ризикуваме
Еден од најосновните стравови на работното место е стравот од негативните последици што би можеле да произлезат од нашите постапки.
Казната не мора секогаш да значи отказ, намалување на платата или негативна оценка за работата.
Понекогаш таа е многу посуптилна.
Може да се манифестира преку исклучување од важни состаноци, недоделување интересни проекти или игнорирање на нечиј придонес.
Винг раскажува за искуство од своето прво работно место на Волстрит, каде што работела со претпоставен кој често ја навредувал нејзината интелигенција и се обидувал да ја понижи.
По неколку недели решила да побара преместување во друг тим.
Кога претпоставениот сфатил дека таквото барање може негативно да влијае врз неговиот углед, го променил однесувањето и започнал да ѝ дава поддршка наместо постојано да ја критикува.
Овој пример покажува како стравот може да се користи како средство за контролирање на вработените, но и колку е важно навреме да се препознае несоодветното однесување.
2. Страв од авторитет: Зошто не му противречиме на шефот дури и кога греши?
Хиерархијата е составен дел од речиси секоја компанија.
Работните позиции, титулите и одговорностите јасно покажуваат кој носи одлуки, но истовремено можат да создадат атмосфера во која вработените се двоумат дали да го кажат своето мислење.
Винг опишува состанок на кој помлада соработничка забележала дека во презентацијата се користат застарени податоци.
Иако била добро подготвена и ја препознала грешката, не се осмелила веднаш да реагира.
Наместо тоа, дискретно ѝ укажала на проблемот на поискусна колешка, која ја охрабрила самата да ја посочи грешката.
Ситуацијата завршила без поголеми проблеми, но отвора важно прашање:
Колку корисни информации и добри идеи секојдневно губат компаниите затоа што вработените се плашат да исправат некого на повисока позиција?
Кога на состаноците никој не се осмелува да зборува пред директорот или вработените не поставуваат прашања дури и кога се охрабрени да го направат тоа, причината можеби не е недостаток на идеи, туку страв од авторитет.
3. Страв од осуда: Што ќе помислат колегите за мене?
На сите ни е важно како нè доживуваат другите.
На работното место, овој страв најчесто се појавува како загриженост дека ќе кажеме нешто погрешно, ќе поставиме „глупаво“ прашање или ќе покажеме дека нешто не знаеме.
Поради тоа, многумина претпочитаат да молчат, дури и кога искрен разговор би можел брзо да реши одреден проблем.
Винг наведува пример со семејна компанија за недвижности во сопственост на четворица браќа и сестри.
Тројцата браќа го воделе секојдневното работење, додека нивната сестра, која живеела во Италија, постојано се противела на нови инвестиции и инсистирала на исплата на добивката.
Браќата сметале дека таа непотребно се меша во деловните одлуки.
Но, вистинската причина била сосема поинаква.
Иако поседувала вреден удел во компанијата, сестрата имала лични финансиски тешкотии и ѝ биле потребни пари за секојдневните трошоци.
Се плашела да го признае тоа бидејќи не сакала браќата да ја осудуваат поради нејзините финансиски одлуки.
Кога конечно разговарале отворено, пронашле едноставно решение: таа им продала дел од својот удел, со што ги решила финансиските проблеми, а компанијата можела да продолжи со инвестициите.
Овој пример покажува дека зад одредено однесување понекогаш стојат причини што другите воопшто не ги знаат.
4. Страв од конфликт: Кога никој не сака да каже дека не се согласува
Различните мислења не се нужно лоши за една компанија.
Напротив, конструктивните несогласувања можат да помогнат навреме да се откријат слабостите на некој проект или деловна одлука.
Сепак, во многу компании вработените избегнуваат отворено да изразат несогласување, дури и кога сметаат дека одредена идеја нема да даде добри резултати.
Наместо да разговараат на состанок, незадоволството подоцна го споделуваат со колегите, се жалат во приватни разговори или едноставно ги игнорираат донесените одлуки.
Винг препознала ваква ситуација и во сопствената компанија.
Двајца колеги имале сосема различни ставови за насоката во која треба да се развива еден проект, но ниту еден не сакал да започне непријатен разговор.
Како резултат на тоа, проектот запрел.
Еден од начините за надминување на ваквите ситуации е методот познат како red teaming.
Станува збор за практика во која одредена група добива задача критички да го преиспита предложеното решение, да ги пронајде неговите слабости и да понуди поинаква перспектива.
На овој начин, несогласувањето престанува да се доживува како личен конфликт и станува корисен дел од процесот на донесување одлуки.
5. Страв од неуспех: Зошто остануваме на работа што не ја сакаме?
Стравот од неуспех често е поврзан со сликата што ја имаме за себе, но и со начинот на кој сакаме другите да нè гледаат.
Неуспешен бизнис, одбиено барање за унапредување или погрешна професионална одлука можат да ни изгледаат како доказ дека не сме доволно способни.
Токму затоа понекогаш ја избираме сигурноста, дури и кога не сме задоволни од моменталната ситуација.
Винг, која предава на студенти на МБА-програма на Харвард, забележува дека многу нејзини поранешни студенти остануваат на работни места што не ги сакаат, иако со години размислуваат да започнат сопствен бизнис.
Кога ги прашува дали имаат резервен план, често одговараат дека, доколку нивниот бизнис не успее, секогаш можат да се вратат на консултантска работа.
Според неа, ваквиот начин на размислување покажува колку силно стравот од неуспех може да влијае врз нашите одлуки.
Секако, внимателната проценка на ризиците е неопходна при секоја важна професионална одлука.
Но, корисно е да се запрашаме дали од одредена можност се откажуваме поради реални пречки или само затоа што се плашиме дека можеби нема да успееме.
6. Страв од амбиција: Зошто ни е непријатно да кажеме дека сакаме повеќе?
Можеби најнеочекуваниот вид страв е оној што се однесува на сопствените амбиции.
Иако професионалниот успех е високо ценет, многу луѓе се чувствуваат непријатно кога треба отворено да кажат дека сакаат поголема плата, унапредување, повеќе одговорности или признание за својот труд.
Наместо тоа, често оставаат впечаток дека се сосема задоволни од моменталната позиција.
Винг раскажува за една од своите најталентирани вработени, со која најмалку двапати годишно разговарала за нејзините професионални планови.
Секогаш ја прашувала каде се гледа себеси за пет години.
Одговорот бил ист: задоволна е од работата, го сака тимот и не планира промена.
Но, еден ден вработената поднела оставка бидејќи добила раководна позиција во друга компанија.
Дури тогаш станало јасно дека цело време сакала поголеми одговорности, но не се осмелувала отворено да го каже тоа.
Винг признава дека и самата можела поинаку да ги води разговорите.
Наместо да поставува општо прашање за иднината, требало поконкретно да разговара со вработената за можностите за напредување во компанијата.
Овој пример покажува дека стравот од изразување амбиции не е проблем само за вработените.
Компаниите можат да изгубат квалитетни луѓе, а притоа воопшто да не знаат дека тие сакале поголема плата, нова позиција или дополнителни предизвици.
Зошто е важно отворено да зборуваме за стравот на работното место?
Сите шест видови страв често се поврзани меѓу себе.
Вработен што се плаши од авторитет може истовремено да се плаши и од осуда или казна, додека зад избегнувањето конфликт може да стои страв од неуспех.
Затоа, според Винг, доброто раководење подразбира разбирање на вистинските мотиви на луѓето, вклучително и емоциите што тие се обидуваат да ги сокријат.
Добриот лидер не е човек што никогаш не чувствува страв, туку оној што умее отворено да разговара за непријатните прашања и да носи одлуки и покрај неизвесноста.
Истовремено, важно е вработените да чувствуваат дека можат да поставуваат прашања, да предложат идеи, да изразат несогласување и да разговараат за своите амбиции без страв од понижување или негативни последици.
Компаниите што не создаваат простор за ваква комуникација ризикуваат да изгубат многу повеќе од поединечни идеи.
Можат да останат без талентирани вработени, важни информации и можности за развој.
Понекогаш најголемата пречка за професионален напредок не е недостатокот на способности или можности, туку стравот да го кажеме она што навистина го мислиме и сакаме.