Јапонија спроведува една од најголемите промени во семејното право во последните децении, откако од 1 април 2026 година стапи во сила законска измена со која се дозволува заедничко старателство над деца по развод.
Според повеќе меѓународни извори, меѓу кои BBC News, јапонското Министерство за здравство, труд и благосостојба и изјави на правни експерти, реформата претставува историски пресврт во земја која со децении применуваше исклучиво модел на еднострано старателство.
Досега, по развод во Јапонија, старателството речиси секогаш му припаѓало на еден родител, најчесто на оној кој прв ќе ги однесе децата. Во таков систем, другиот родител често целосно губел контакт со своите деца, освен ако старателот доброволно не дозволи комуникација.
Токму таков е случајот со човекот познат под псевдонимот Џон Денг, кој за BBC сведочи дека по распадот на бракот останал без контакт со своите две деца. Тој тврди дека децата биле однесени без претходно предупредување и дека денес има само ограничени и контролирани средби.
Случаи како неговиот не се изолирани. Според податоци на јапонските институции, во 2024 година околу 38,5% од браковите завршиле со развод, а во над 86% од случаите старателството го добивале мајките. Истата година, повеќе од 164.000 деца биле засегнати од вакви одлуки за старателство.
Новата законска рамка воведува можност судовите да одредат заедничко старателство, со цел децата да одржуваат контакт со двата родители и по разводот.
Правни експерти, како семејниот адвокат Сеија Саито, оценуваат дека промената ја доближува Јапонија до пракса во другите развиени земји, каде што фокусот е на интересот на детето, а не на „победник и губитник“ по развод.
Сепак, реформата отвора и сериозни контроверзии. Организации за заштита на жени и жртви на семејно насилство предупредуваат дека заедничкото старателство може да ги изложи жртвите на дополнителен ризик, особено ако постојат претходни случаи на насилство.
Активисти наведуваат дека во дел од случаите доказите за насилство се тешко видливи или документирани, што може да доведе до погрешни судски одлуки и продолжување на контакт со насилни поранешни партнери.
Од друга страна, поддржувачите на реформата сметаат дека законот е неопходен чекор во време кога Јапонија се соочува со пад на наталитетот и растечки број на самохрани родители, како и со потреба од посилна семејна стабилност.
Со новиот модел, Јапонија за првпат системски се обидува да воспостави рамнотежа меѓу правото на детето да има двајца родители и потребата од заштита во случаи на семејно насилство.