Ова прашање е особено актуелно за Скопје, каде дел од становите се купени како инвестиција, некои се наследени, а други едноставно стојат празни бидејќи сопствениците не сакаат да ги издаваат.
И празниот стан троши струја и вода
Како пример, може да се земе стан од околу 60 квадратни метри во колективна станбена зграда. Доколку никој не престојува во него, потрошувачката на електрична енергија најчесто е многу мала, но не мора да биде целосно нула.
Фрижидерот што останал вклучен, рутерот, бојлерот, повременото користење на осветлување или други уреди можат да создадат потрошувачка. Според тарифите за домаќинства кои важат од 1 јануари 2026 година, цената на електричната енергија во високата тарифа се движи од 4,7074 денари за kWh во првиот блок до 19,1904 денари во четвртиот блок, додека ниската тарифа изнесува 2,1893 денари за kWh.
И кај водата, доколку нема потрошувачка, варијабилниот дел од сметката е минимален. Сепак, комуналните услуги имаат свои тарифи. Од почетокот на 2026 година, водата за домаќинствата во Скопје чини 21 денар за кубен метар, одведувањето отпадни води 13,75 денари, а прочистувањето 1,05 денар за кубен метар. На фактурите се наплатува и надомест за одржување на јавното градско зеленило.
Празен стан, но не и празни обврски
Многу позначајни од потрошувачката на струја и вода можат да бидат обврските кон самата станбена зграда. Сопствениците плаќаат за тековно одржување и за резервен фонд, чија висина зависи од повеќе фактори, како староста на објектот, бројот на посебни делови и материјалите од кои е изградена зградата.
Тоа значи дека и кога станот е заклучен, трошоците за покривот, лифтот, фасадата, ходниците и заедничките инсталации не исчезнуваат.
На тоа треба да се додаде и данокот на имот, како и непредвидените поправки. Една година може да се појави проблем со славина, друга со бојлерот или клима-уредот. Влага, дефект на електрична инсталација, проблем со прозорец или ролетна – сето тоа се трошоци кои не се појавуваат редовно, но сепак треба да се земат предвид.
Од 24.000 до 36.000 денари годишно – само за да стои празен
Ако сопственикот има просечни трошоци од околу 2.000 денари месечно за различни фиксни и повремени издатоци, како илустративна претпоставка, а не како официјална тарифа, тоа би изнесувало околу 24.000 денари годишно.
Доколку просечните месечни издатоци достигнат 3.000 денари, годишниот трошок би бил 36.000 денари.
За период од пет години, тоа би можело да достигне 180.000 денари – за стан во кој воопшто не се живее.
Најголемиот трошок можеби е изгубената кирија
Покрај директните трошоци, постои уште еден финансиски аспект кој не се гледа на ниту една сметка – приходот што сопственикот потенцијално го губи додека станот стои празен.
Доколку недвижноста може да се издава, секој месец без закупец значи не само трошок за сопственикот, туку и пропуштен приход.
На пример, при хипотетичка месечна кирија од 300 евра, празен стан во период од една година би значел потенцијално 3.600 евра неприходувана кирија, пред да се пресметаат даноците, трошоците за одржување, периодите кога нема закупец и останатите издатоци.
За пет години, номинално, тоа би изнесувало дури 18.000 евра потенцијален приход.
Секако, издавањето не е без трошоци и ризици. Станот се амортизира, потребно е редовно одржување, може да има периоди без закупец, а постојат и даночни обврски. Некои сопственици, пак, свесно одлучуваат да не издаваат бидејќи сакаат станот да остане на располагање за нивните деца или други членови на семејството, или едноставно не сакаат да се занимаваат со закупци.
Тоа е лична и сосема легитимна одлука. Но ако се гледа исклучиво од финансиска перспектива, празниот стан не е недвижност без трошоци.
Напротив, тој може да носи двоен финансиски товар – парите што сопственикот ги троши за да го одржува и потенцијалниот приход што го губи затоа што не го користи.
Сопственоста има своја цена, дури и кога кредитот одамна е исплатен. А можеби најскапата недвижност не е онаа со највисока месечна рата, туку станот што со години стои заклучен, троши пари и не носи никаков приход.