За многумина, таа стана последна станица, кога болката веќе не се трпи, кога образот е отечен, а ноќите поминуваат без сон.
Причината не е непознавање на значењето на оралното здравје, туку нешто многу попрозаично и посурово – цената.
Стоматологијата сè почесто се доживува како луксуз, а не како основна здравствена услуга, и токму тука почнува тивкиот проблем што ретко се отвора јавно.
„Луѓето не се неодговорни. Тие едноставно калкулираат. Ако имаш ограничен буџет, прво ќе платиш струја, храна, кирија… забот може да почека“, објаснуваат познавачи на здравствениот систем.
Во таа калкулација, редовниот стоматолошки преглед речиси секогаш губи. Не затоа што не е важен, туку затоа што е скап и, во најголем дел, надвор од реалниот опфат на јавното здравство.
Иако формално постои покриеност за основни интервенции, во пракса листата на услуги што навистина се достапни е кратка.
Пломби со ограничен квалитет, вадење заб, итна интервенција. Сè што оди чекор подалеку – поквалитетни материјали, коронки, мостови, ортодонција, станува приватна приказна, со приватна сметка. А таа сметка, за просечно домаќинство, знае да биде шок.
Експертите предупредуваат дека ова создава опасен јаз. Едните редовно одат на прегледи, превенираат, инвестираат во здравјето. Другите чекаат.
Чекаат да помине. Чекаат до плата. Чекаат до моментот кога веќе нема избор.
„Тоа чекање често завршува поскапо. И финансиски, и здравствено“, велат аналитичари кои со години ја следат состојбата.
Стравот, секако, не е занемарлив фактор. Но стравот ретко доаѓа сам. Тој се меша со неизвесноста колку ќе чини, дали ќе има дополнителни трошоци, дали едно лекување ќе повлече друго… и уште едно.
Луѓето влегуваат во ординација со напнатост, не само поради бурмашината, туку поради прашањето што виси во воздухот – ќе можам ли да го платам ова?
Од друга страна, стоматолозите се наоѓаат во незавидна позиција. Работат со скапа опрема, материјали кои се увезуваат, постојано усовршување.
„Не може квалитетна услуга да биде евтина, но може да биде недостапна. И тоа е проблем“, признаваат познавачи на професијата.
Тука нема лесен виновник, туку систем што со години се крпи, без вистинска реформа.
Последиците се гледаат секојдневно. Луѓе со сериозни воспаленија кои почнале како обичен кариес. Млади лица со изгубени заби. Постари кои одамна се откажале од идејата дека може да имаат функционална протеза.
Оралното здравје полека се турка во зоната на „естетика“, иако е директно поврзано со целокупното здравје. Срце, дијабетес, инфекции… ама тоа некако останува на маргините на јавната дебата.
„Кога државата не испраќа јасна порака дека стоматологијата е приоритет, граѓаните логично ја доживуваат како нешто што може да се прескокне“, велат аналитичари.
И навистина, ретко ќе слушнете кампања за редовни стоматолошки прегледи, освен декларативно. Во реалноста, секој е препуштен сам на себе.
И така, стоматолошкиот стол станува симбол. Не на грижа, туку на одложување. Не на превенција, туку на нужда. Луѓето знаат дека треба да одат. Само што секогаш има нешто поитно. А забот… забот ќе почека. Сè додека не престане да чека.