а хартија, ланецот на снабдување изгледа едноставно. Производител или увозник, дистрибутер, трговец и на крајот купувач. Во пракса, секоја алка во тој синџир додава свој процент. Мал процент, ќе рече некој. Но кога ќе се соберат сите, цената расте тивко, чекор по чекор, додека не стигне до касата.
Еден увозен производ, на пример, може да пристигне во земјава со набавна цена од 100 денари. Додека стигне до продавница, цената веќе може да биде 200, па и 250 денари. Дел од разликата се должи на трошоците, но дел е и чиста трговска маржа. Тука почнува и дилемата. Колку од поскапувањето е оправдано, а колку е резултат на систем што дозволува секој по малку да ја крене цената.
Познавачи на пазарните движења велат дека проблемот не е само во трговците. Системот на дистрибуција знае да биде долг и неефикасен. Една стока може да помине низ неколку посредници пред да стигне до продавница. Секој посредник си зема свој дел од колачот.
А кога во игра ќе влезат и увозни трошоци, транспорт, гориво и курсни разлики, цената продолжува да расте.
Трговците пак имаат своја логика. Мал пазар, велат. Ограничен број купувачи. За да се одржи бизнисот, маржата мора да биде повисока отколку во големите земји. Таму се продава во милиони парчиња. Кај нас, во илјадници.
Еден трговец од секторот за прехранбени производи вели дека многу луѓе ја гледаат само крајната цена, но не и ризикот. Дел од стоката останува непродадена, дел се расипува, дел се враќа. Сето тоа се плаќа од маржата.
Сепак, потрошувачите имаат поинаков впечаток. Кога истиот производ во соседна земја е значително поевтин, прашањата се појавуваат сами. Зошто е така? Дали се работи за даноци, за пазарна структура или за нешто трето?
Некои аналитичари велат дека вистинскиот проблем лежи во слабата конкуренција. Кога на пазарот има мал број големи играчи, цените се движат побавно надолу, а побрзо нагоре. Во таква ситуација, секое поскапување на транспорт или енергенси лесно се префрла на купувачите.
Постојат и примери кога цените на суровините паѓаат, но тоа не се чувствува веднаш во продавниците. Производот останува со стара, повисока цена уште долго време.
Во меѓувреме, потрошувачите се приспособуваат. Некои купуваат помалку, други бараат поевтини алтернативи, трети едноставно одат во друга продавница. Понекогаш и во друга држава.
Економската логика е јасна. Секој во синџирот сака да заработи. Прашањето е само колку е доволно.
Додека тоа прашање останува без прецизен одговор, цените продолжуваат да растат тивко, без многу објаснувања. А купувачите на крајот ја плаќаат целата приказна. Не на почетокот на синџирот. Туку на самиот крај, пред касата.
Извор:denar.mk