Денес под „шеф“ најчесто подразбираме претпоставен, раководител или човек кој е одговорен за одреден тим.
Но ако се вратиме доволно далеку во историјата на зборот, ќе стигнеме до нешто сосема друго – човечката глава.
Од латинското „caput“ до француското „chef“
Приказната започнува со латинскиот збор „caput“, што значи „глава“.
Од него, преку развојот на јазикот, во старофранцускиот се појавил зборот „chef“, кој исто така бил поврзан со значењата „глава“, „водач“ или „главен“.
Логиката е всушност едноставна.
Како што главата се наоѓа на врвот на телото и го „води“, така зборот постепено почнал да се употребува и за човек кој стои на чело на група или организација.
Оттаму потекнува и денешното значење – лице кое раководи со други луѓе.
И „chief“ има ист далечен роднина
Уште поинтересно е што англискиот збор „chief“, кој значи водач или главен, има исто јазично потекло.
Францускиот „chef“ и англискиот „chief“ се развивале од сродни форми, но со текот на времето добиле различна употреба.
Во многу европски јазици, пак, варијанти на „шеф“ останале во секојдневна употреба за претпоставен или раководител.
Зборот се среќава во германскиот како „Chef“, но и во повеќе јазици од Централна и Источна Европа.
Така стигнал и до нашиот секојдневен речник.
А зошто „chef“ на англиски значи готвач?
Тука приказната станува уште поинтересна.
Ако на Англичанец му кажете „chef“, најверојатно прво ќе помисли на професионален готвач, а не на директор.
Но и тоа значење потекнува од истото место.
Францускиот израз „chef de cuisine“ буквално означува „главен во кујната“, односно човекот кој раководи со кујната.
Со текот на времето, во англискиот јазик останал само зборот „chef“ – и почнал да означува професионален готвач.
Затоа зборовите „шеф“ и „chef“, иако денес кај нас и во англискиот можат да означуваат сосема различни професии, во основа се јазични роднини.
„Главен“ не случајно го користиме и ние
Интересно е што слична логика постои и во македонскиот јазик.
Велиме „главен уредник“, „главен инженер“, „главен готвач“, а зборот „главен“ очигледно е поврзан со „глава“.
Со други зборови, идејата дека човекот кој раководи со нешто е „главата“ на групата се појавува во различни јазици.
Дури и кога не сме свесни за тоа, старите метафори продолжуваат да живеат во современиот деловен речник.
Збор стар стотици години што секое утро оди со нас на работа
Работните позиции се менуваат, денес имаме CEO, team leader, project manager, supervisor и десетици други називи што пред неколку децении речиси и да не се користеле.
Но едноставниот „шеф“ опстанува.
Следниот пат кога некој ќе ви каже дека „шефот ве бара“, можеби ќе се сетите дека зад тој сосема обичен збор се крие јазична приказна стара стотици години.
И дека „шефот“, барем според потеклото на зборот, едноставно е човекот што стои на чело.