Сè повеќе семејства од средната класа, притиснати од растечките трошоци и паднатата куповна моќ, почнуваат да ги плаќаат своите патувања на рати.
И не, не станува збор само за егзотични дестинации. Дури и викенд во Грција, што порано се сметаше за нешто „попатно“, денес чини доволно за да бара план и пресметка.
„Реално, без рати не би можеле да си дозволиме ништо освен еден ден на езеро“, вели Ана (37) од Скопје, која со сопругот и двете деца неодамна летувала во Турција преку туристичка агенција што нуди отплата на 12 рати. „Плаќаме по 90 евра месечно, како струја да е… ама барем децата добија море“.
Туристичките агенции одамна ја прочитале оваа нова реалност. Дел од нив дури и нудат одмор со почетна рата од 50 евра, без камата, само за да ги „фатат“ клиентите што инаку би се премислиле.
Притоа, банките се вклучија со специјални потрошувачки кредити за патувања — нешто што пред десетина години ќе звучеше апсурдно.
Денес, се претвори во речиси нормална финансиска навика, слично како купување телевизор или нов телефон.
Економистите предупредуваат дека оваа навика е нож со две острици. Од една страна, овозможува повеќе луѓе да патуваат, да „дишат“ малку надвор од секојдневието. Од друга, постои ризик луѓето да потрошат пари што реално ги немаат, надевајќи се дека „ќе се снајдат“ по враќањето.
„Психолошкиот ефект од одморот исчезнува за неколку дена, а кредитот останува со месеци“, вели финансискиот советник Бојан Краљев, додавајќи дека кај некои семејства ваквите рати се претвораат во постојан товар што ја гуши нивната месечна ликвидност.
Сепак, трендот не стивнува. Особено кај помладите семејства, кои често гледаат на тоа како на единствен начин да си дозволат „нормален живот“.
Многумина велат дека би прифатиле и мала камата само за да не пропуштат лето.
А има и нешто поетично во таа човечка тврдоглавост — да одиш на море иако знаеш дека ќе го отплатуваш до следната зима. Некои дури шеговито велат дека веќе не планираат каде ќе одат, туку само колку долги рати ќе им требаат.
И така, патувањата стануваат нов вид кредитна обврска. Некои ќе речат дека тоа е лудо. Други ќе речат дека е човечки. А вистината… некаде помеѓу, можеби во таа последна рата што се плаќа во ноември, додека веќе се разгледуваат понуди за следното лето.