Иако Македонија не е членка на еврозоната, стабилниот курс на денарот во однос на еврото и силната трговска поврзаност со Европската Унија значат дека случувањата во Европа можат индиректно да влијаат врз домашната економија, извозот, цените и задолжувањето.
Францускиот долг достигнува огромни размери
Франција се соочува со сериозен фискален предизвик. Високиот јавен долг и буџетскиот дефицит ја принудуваат владата да бара начини за стабилизирање на јавните финансии, но политичките несогласувања го отежнуваат спроведувањето на мерките за штедење.
Притисокот се чувствува и на финансиските пазари, каде што инвеститорите бараат повисоки приноси за да купуваат француски државни обврзници. Тоа значи дека државата мора да плаќа повеќе за новото задолжување и за рефинансирањето на постојните обврски.
Повисоките камати постепено го зголемуваат товарот врз буџетот и го ограничуваат просторот за други јавни расходи, како инвестициите, образованието и здравството.
Сепак, високото ниво на задолженост не значи дека Франција е пред неизбежен финансиски колапс. Ризикот е поврзан со тоа колку долго ќе траат високите трошоци за задолжување и дали владата ќе успее да ја стабилизира фискалната состојба.
Како проблемите во Франција влијаат врз еврото?
Франција е една од најголемите економии во еврозоната, а нејзините државни обврзници се важен дел од европскиот финансиски систем.
Кога инвеститорите сметаат дека задолжувањето на една голема економија станува поризично, тие може да бараат повисоки камати и од други држави. Тоа може да ги зголеми трошоците за финансирање низ Европа и да ја отежне работата на компаниите што зависат од кредити и инвестиции.
Политичката неизвесност и сомнежите за одржливоста на јавните финансии можат да влијаат и врз вредноста на еврото во однос на другите валути.
Евентуалното слабеење на еврото, сепак, не значи автоматски дека еврозоната влегува во нова должничка криза. За тоа ќе бидат важни и реакциите на европските институции, движењата на каматните стапки и способноста на Франција да го намали дефицитот.
Македонија е изложена преку трговијата со Европската Унија
Еден од најважните канали преку кои европските економски проблеми можат да се пренесат во Македонија е надворешната трговија.
Според податоците наведени од Државниот завод за статистика, земјите членки на Европската Унија учествувале со 58,5 проценти во вкупната надворешнотрговска размена на Македонија во периодот јануари–август 2026 година.
Оваа поврзаност значи дека забавувањето на европската економија може да се одрази врз домашните компании што извезуваат производи и компоненти на европските пазари.
Особено чувствителни се индустриските капацитети поврзани со автомобилската индустрија и европските синџири на снабдување. Ако производителите во Европа ги намалат нарачките, македонските компании би можеле да се соочат со помала побарувачка, послаб раст на производството и притисок врз вработеноста.
Сепак, тоа е потенцијален ризик, а не доказ дека веќе има општ пад на македонскиот извоз.
Дали слабеењето на еврото може да ги поскапи горивата?
Македонскиот денар има стабилен курс во однос на еврото, што значи дека промените во вредноста на еврото спрема американскиот долар може да се одразат и врз курсот на денарот во однос на доларот.
Ова е важно затоа што нафтата и голем број други суровини се тргуваат во американски долари.
Ако доларот зајакне, а светската цена на нафтата остане иста, увозот на нафта може да стане поскап изразен во денари. Тоа потенцијално може да влијае врз цените на горивата, транспортот и производствените трошоци.
Но, поскапувањето не е автоматско. Конечниот ефект зависи од движењето на светските цени на нафтата, курсните разлики, даноците и домашната ценовна политика.
Затоа, само слабеењето на еврото не е доволно за да се заклучи дека горивата или храната сигурно ќе поскапат.
Може ли да поскапи задолжувањето на Македонија?
Друг потенцијален ризик е зголемувањето на цената на капиталот на меѓународните финансиски пазари.
Кога приносите на државните обврзници во големите европски економии растат, инвеститорите можат да бараат повисоки приноси и од помалите земји што се задолжуваат на меѓународните пазари.
За Македонија тоа би можело да значи поскапо издавање нови еврообврзници или рефинансирање на долговите што достасуваат.
Повисоките камати не мора веднаш да го зголемат товарот врз целиот постоен долг, бидејќи дел од обврските се со однапред утврдени каматни стапки. Сепак, со текот на времето, поскапото задолжување може да го зголеми износот што државата го издвојува за камати.
Тоа би можело да го намали просторот за нови јавни инвестиции и други развојни проекти.
Народната банка и стабилноста на денарот
Стабилниот курс на денарот во однос на еврото е основа на домашната монетарна политика. Девизните резерви се еден од инструментите што ја поддржуваат оваа стабилност и помагаат во справувањето со надворешните економски притисоци.
Сепак, стабилниот девизен курс не значи дека Македонија е целосно заштитена од случувањата на меѓународните пазари.
Продолжена финансиска нестабилност во еврозоната може да влијае врз условите за кредитирање, инвестициите и побарувачката за македонските производи. Истовремено, поскапувањето на увозните суровини може да создаде дополнителен притисок врз домашните цени.
Затоа, покрај стабилноста на денарот, важни ќе бидат и движењата на извозот, инфлацијата, каматните стапки и јавниот долг.
Дали Европа се соочува со нова должничка криза?
Сегашната ситуација потсетува на одредени проблеми од европската должничка криза во периодот од 2010 до 2012 година, кога високите јавни долгови и растечките приноси на обврзниците ја загрозија финансиската стабилност во повеќе земји.
Сепак, денешната еврозона располага со поразвиени механизми за банкарски надзор и справување со финансиските нарушувања. Европската централна банка има инструменти со кои може да реагира доколку се појават сериозни проблеми во функционирањето на финансиските пазари.
Тоа не ги отстранува ризиците, но значи дека проблемите со францускиот долг не треба автоматски да се изедначуваат со повторување на кризата од пред повеќе од една деценија.
Кој е најголемиот ризик за Македонија?
За домашната економија, најважно не е само движењето на еврото во однос на доларот, туку можноста финансиската неизвесност да го забави економскиот раст во Европа.
Македонија е изложена преку три главни канали: зависноста од европските извозни пазари, трошоците за надворешно задолжување и увозот на енергенси и суровини.
Доколку европската економија продолжи да расте побавно, македонските компании би можеле да се соочат со помала побарувачка, а државата со понеповолни услови за финансирање.
Француската должничка криза не значи дека Македонија непосредно се соочува со финансиска криза. Но, таа покажува колку домашната економија зависи од случувањата на европските пазари.
За граѓаните и компаниите, најзначајни ќе бидат евентуалните последици врз цените, кредитите, инвестициите и работните места во периодот што следува.