Очила, стоматолог, ортопедски обувки. Во реалноста, за многу семејства се третираат како луксуз. Не затоа што луѓето така сакаат, туку затоа што цената ги тера да размислуваат двапати.
„Не е проблем човек да знае дека му требаат очила. Проблем е кога ќе влезе во оптика и ќе сфати дека тоа не е една ситна набавка, туку цела сметка“, велат познавачи на потрошувачките навики.
На пазарот може да се најдат поевтини рамки, но и модели што чинат неколку илјади денари. Кај дел од оптиките, диоптриски рамки се нудат по околу 4.000 до 4.500 денари, а стаклата зависат од диоптријата, заштитата, тенчењето, антирефлексниот слој и блу-филтерот. Во јавни понуди може да се најдат антирефлексни стакла по околу 1.500 денари, а стакла со блу-филтер околу 2.500 денари. Тоа значи дека обични очила лесно стигнуваат до 5.000, 6.000, 7.000 денари, а ако станува збор за посложена диоптрија или прогресивни стакла, сумата оди уште погоре.
За семејство со едно дете, тоа е една сметка. За семејство каде што и родителот носи очила, веќе се две. Ако треба и резервни очила, затоа што детето ги крши, ги заборава или ги носи на спорт, приказната станува уште потешка.
„Не можеш да му речеш на дете: носи ги старите очила уште три месеци, ќе собереме пари. Ако диоптријата е сменета, тоа влијае и на училиште, и на главоболки, и на концентрација“, велат родители.
Слично е и со забарот. Забот не прашува дали е крај на месец. Не прашува дали платата е веќе поделена на сметки, рати, храна и гориво. Почнува да боли и готово. Тогаш се оди. Или се трпи, што е уште полошо.
Според јавно достапни стоматолошки ценовници, поедноставна пломба може да чини од неколку стотици денари кај минимални цени, но во приватни ординации композитни пломби често се движат од 600, 800, 1.000 денари па нагоре, зависно од површината и материјалот. Вадење траен заб во референтни минимални цени е околу 1.000 денари, додека во приватни понуди може да се најде и околу 20 евра за едноставно вадење. Коронките се посебна приказна. Металкерамичка коронка над природен заб може да биде околу 8.000 денари, цирконија коронка околу 15.000 денари, а имплантите одат во стотици евра.
И тука доаѓа вистинскиот проблем. Луѓето ретко одат на забар кога треба. Почесто одат кога веќе мора.
„Превенцијата е најевтина, ама најчесто се прескокнува. Па од мала пломба се стигнува до лечење, од лечење до коронка, од коронка до вадење. На крај плаќаш повеќе, ама и страдаш повеќе“, велат стоматолози.
За едно домаќинство, една посериозна стоматолошка интервенција може да биде цела неделна кошничка со храна. Ако се работи за двајца членови од семејството, веќе се прави избор. Ќе се среди забот на детето, а родителот ќе почека. Ќе се плати најитното, другото ќе остане „за понатаму“. А тоа понатаму знае да трае со години.
Ортопедските обувки се третата ставка што често останува невидлива. За тие што немаат проблем со стапала, колкови, ‘рбет или држење на телото, чевлите се само обувки. За тие што имаат проблем, тие се медицинска потреба.
Анатомски обувки во продавници за медицински помагала може да се најдат по околу 1.500 до 3.500 денари, зависно од моделот, додека специјални ортопедски обувки, особено кога се прават по мерка или по гипсан модел, се далеку поскапа и посложена набавка. Кај дел од производителите цената се утврдува по преглед и според конкретниот деформитет, што значи дека семејството често не знае однапред колку ќе плати.
Кај децата, тоа е уште почувствително. Ногата расте. Денес се купуваат ортопедски чевли, по неколку месеци веќе се мали. Родителот знае дека треба да ги замени, ама знае и дека дома има сметки, школски трошоци, храна, превоз.
„Кога доктор ќе каже дека детето мора да носи ортопедски обувки, тоа не е препорака за мода. Тоа е дел од третман. Ама за родителите тоа е уште една голема ставка во месецот“, велат ортопедски познавачи.
Најтешко е што сите овие трошоци не доаѓаат сами. Ретко некој има само очила, само забар или само ортопедски обувки. Во реалниот живот, сè се лепи едно на друго. Детето треба на контрола за вид. Мајката има заб за поправка. Таткото има болки во стапалата и треба влошки или анатомски чевли. И во ист месец стигнува струја, кредит, градинка, рата за автомобил, лекови за баба.
Тогаш здравјето станува математика.
„Луѓето не ги одложуваат овие работи затоа што се неодговорни. Ги одложуваат затоа што парите не стигнуваат. А кога не стигнуваат, прво страдаат работите што не се гледаат веднаш“, велат економски аналитичари.
Очила не се луксуз. Поправен заб не е луксуз. Ортопедски чевли не се луксуз. Ама за многу семејства стануваат трошок што се планира како да се купува нешто големо. Се чека плата. Се чека регрес. Се чека некој да помогне. Се чека да помине месецот.
Само што телото не чека секогаш. Видот слабее, забот се расипува, стапалото боли, грбот трпи. И човек продолжува понатаму, како што знае.
Со стари очила. Со привремена пломба. Со чевли што не му одговараат.
До следната плата. До следната болка. До следното „мора“.