На прв поглед, неколку кошници на рид или покрај нива не ветуваат многу. Но кога ќе се влезе подлабоко во бројките, во трудот, во ризиците, приказната станува далеку посложена. И поискрена.
Еден просечен пчелар со 50 до 100 кошници, што за македонски услови веќе се смета за солидно хоби кое преминува во бизнис, може годишно да произведе од 1.000 до 2.500 килограми мед, во зависност од пашата, временските услови и здравјето на пчелните семејства.
Ако се работи за мешан, полифлорен мед, откупната цена најчесто се движи меѓу 350 и 500 денари по килограм.
На мало, директно до краен купувач, цената оди и значително повисоко. Тоа значи дека бруто-приходот, во добра година, може да надмине и 10.000 евра. Но тука приказната никако не завршува.
„Луѓето гледаат тегла мед и мислат – лесни пари. Не го гледаат патот до таа тегла“, вели пчелар од Скопска Црна Гора, со долгогодишно искуство зад себе.
Според него, трошоците се постојани: рамки, восок, шеќер за прихрана, лекови против вароа, гориво за преселување на пчелите, амбалажа, па дури и изгубени семејства.
„Една лоша зима може да ти однесе 30 отсто од пчелите. Тоа не е статистика, тоа е удар што го чувствуваш цела сезона“, додава тој, правејќи кратка пауза, како да пресметува нешто во себе.
Годишните трошоци за еден пчелар со околу 100 кошници лесно достигнуваат од 3.000 до 5.000 евра, а во години со болести, суши или слаба паша – и повеќе. Ако се додаде и човечкиот труд, кој речиси никогаш не се пресметува реално, профитот знае драстично да се стопи. Пчеларството не познава работно време. Ниту викенди. Пчелите не прашуваат дали е празник.
Познавачи на состојбите велат дека клучната разлика меѓу пчелар што „преживува“ и пчелар што заработува е во организацијата и пласманот.
Продажбата од куќен праг, довербата со купувачите и константниот квалитет се пресудни.
„Ако го продадеш медот евтино на откупувач, си ја скратил раката сам. Но ако не можеш да стигнеш до купувач, пак си заглавен“, вели соговорникот од Скопска Црна Гора, со оној тон што не звучи ниту огорчено, ниту оптимистички – туку реално.
Во последните години, дополнителен притисок врз пчеларството прават и климатските промени. Пролетта доаѓа рано, пашите траат кратко, а летните горештини знаат целосно да го пресечат приносот.
„Пчеларството денес е повеќе менаџирање ризик отколку романтика со природа“, забележуваат експерти од областа.
И навистина, сè помалку е простор за импровизација.
Сепак, и покрај сите тешкотии, многумина остануваат. Не само поради парите. Туку поради чувството дека создаваат нешто вистинско, нешто што не може да се фабрикува на копче.
„Кога ќе отвориш кошница и ќе видиш дека семејството е здраво, дека медот мириса како што треба… тогаш си велиш – вредеше“, завршува пчеларот.
Пчеларството, на крајот, не е брза заработка. Тоа е бавна, упорна работа со природа што не трпи лажење. А тие што остануваат во неа – обично знаат зошто.