Податоците покажуваат дека речиси секој четврти млад човек во земјава припаѓа на таканаречената NEET-категорија (Not in Employment, Education or Training), која ги опфаќа младите што не работат, не се школуваат и не посетуваат обуки.
Оваа стапка во Македонија изнесува 23,4%, што е повеќе од двојно над просекот на Европската Унија од 11%.
Македонија на второто место според уделот на неактивни млади
Според податоците за 2025 година, највисока стапка меѓу споредените земји има Турција, каде што 26,3% од младите на возраст од 15 до 29 години не се вклучени во работа, образование или обука.
Веднаш зад неа е Македонија со 23,4%.
Следуваат Босна и Херцеговина со 20%, Романија со 19,2% и Србија со 15,1%.
За споредба, во Бугарија овој процент изнесува 13,8%, во Грција 13,6%, а во Хрватска 10,8%.
Разликата е особено впечатлива во споредба со земјите што имаат најниски стапки. Во Холандија само 5,3% од младите припаѓаат на оваа категорија, во Шведска 5,9%, а во Словенија 7,6%.
Овие бројки покажуваат дека предизвиците со вклучувањето на младите на пазарот на трудот и во образовниот систем се значително поизразени во Македонија отколку во голем дел од европските земји.
Состојбата во Македонија се влошила во однос на 2024 година
Дополнително загрижува фактот што уделот на младите во NEET-категоријата во Македонија се зголемил во споредба со претходната година.
Во 2024 година стапката изнесувала 22,6%, додека во 2025 година достигнала 23,4%.
Тоа претставува зголемување од 0,8 процентни поени.
Истовремено, на ниво на Европската Унија е забележано благо подобрување. Просекот се намалил од 11,1% во 2024 година на 11% во 2025 година.
Што всушност значи NEET и зошто е важен овој показател?
Иако често се поврзува со невработеноста, NEET-стапката не е исто што и стапката на невработеност.
Овој показател ги опфаќа младите што не се вработени и истовремено не учествуваат во формално или неформално образование и обука.
Во оваа група влегуваат и невработени млади што активно бараат работа, но и економски неактивни лица што во моментот не бараат вработување.
Причините можат да бидат различни – од недостиг на соодветни работни можности и тешкотии при преминот од образование кон вработување, до семејни обврски, здравствени причини или други лични околности.
Затоа, високата NEET-стапка не треба автоматски да се толкува како недостиг на желба за работа кај младите.
Напротив, таа укажува на потребата од подобро разбирање на пречките со кои се соочуваат при вклучувањето во образованието и на пазарот на трудот.
Европската Унија има цел да ја намали стапката под 9%
На ниво на Европската Унија, уделот на младите што не работат и не се образуваат бележи долгорочен пад.
Во 2015 година NEET-стапката изнесувала 15,2%, додека во 2025 година се намалила на 11%.
Европската цел е до 2030 година овој процент да се намали под 9%.
Податоците покажуваат дека напредок е постигнат во голем број земји, но разликите меѓу државите остануваат значителни.
Предизвик за образованието и пазарот на трудот
Високиот процент на млади што не се вработени и не се образуваат претставува сериозен предизвик за економијата и општеството.
Подолгото отсуство од пазарот на трудот може да го отежне стекнувањето работно искуство, развивањето професионални вештини и постигнувањето финансиска независност.
Од друга страна, компаниите во различни сектори имаат потреба од квалификувани кадри, што дополнително го нагласува значењето на подоброто поврзување на образованието со реалните потреби на работодавачите.
Програмите за практикантство, стручните обуки, кариерното советување и поддршката при првото вработување се дел од мерките што можат да помогнат во намалувањето на овој јаз.
Податокот дека речиси секој четврти млад човек во Македонија е надвор од работниот и образовниот систем е сериозен сигнал дека се потребни дополнителни напори за младите полесно да стигнат до образование, обука и квалитетно вработување.
Извор: Евростат, податоци за 2025 година, индикатор NEET – млади на возраст од 15 до 29 години.