Кога стопанството застанува, не застануваат само машините. Застануваат нарачки, испораки, услуги, рокови. Во земја со ограничен економски капацитет, секој изгубен работен ден се чувствува како мал, но постојан удар. Аналитичарите со кои разговаравме велат дека грубата пресметка покажува оти еден неработен ден ја чини економијата милиони евра нереализирана додадена вредност. Не затоа што ништо не се случува, туку затоа што сè се одложува.
Државната администрација е првата што паузира, но последиците се прелеваат понатаму. Ако еден документ не се издаде денес, инвестицијата чека. Ако една дозвола задоцни, проектот мирува. Ако една исплата се пролонгира, ликвидноста се стега. Во синџирот на економијата, секоја алка зависи од претходната. И кога една ќе застане, останатите ја чувствуваат тежината.
Експертите посочуваат дека проблемот не е само во бројот на неработни денови, туку во нивната структура. Кога тие се расфрлани низ неделите, без јасна логика, трошокот е поголем отколку кога би биле концентрирани. Бизнисите не можат да планираат, странските партнери се соочуваат со доцнења, а продуктивноста се распарчува. Се губи ритамот, а ритамот во економијата значи пари.
Посебна приказна се приватните компании кои формално работат, но суштински се блокирани. Банки што работат со скратено време, институции што не примаат странки, јавни претпријатија што функционираат со минимум капацитет. Работиш, а не можеш да завршиш ништо. Тој „празен труд“, како што го нарекуваат познавачите, е најскапиот.
Од другата страна се работниците. За дел од нив, неработниот ден значи платен одмор. За други, особено во услужниот сектор и кај дневниците, тоа е директен минус во џебот. Неплатен ден, изгубена смена, помал промет. И тука бројките стануваат лични. Не се повеќе милиони на хартија, туку неколку илјади денари што недостигаат на крајот од месецот.
Некои економисти предупредуваат и на долгорочниот ефект. Честите прекини создаваат култура на ниска продуктивност, чувство дека времето е растегливо и дека роковите се релативни. А во глобална економија што мери сè, од брзина до ефикасност, тоа е луксуз што малите земји тешко можат да си го дозволат.
Секако, никој не спори дека одморите и празниците се неопходни. Тие се дел од социјалниот и културниот код, па и од здравјето на работната сила. Но прашањето што тивко виси во воздухот е: дали сме ја нашле мерката? Или секој нов неработен ден го прифаќаме без да се запрашаме колку навистина нè чини.
Зашто економијата не прави пауза затоа што на календарот е заокружен црвен датум. Таа само тивко бележи загуби. Ден по ден. И на крајот од годината, кога ќе се соберат сите тие „мали“ паузи… бројката не е воопшто мала.