Отпадните масла не се обичен индустриски остаток што може лесно да се отстрани или „да исчезне“. Тие се опасен отпад, строго дефиниран и регулиран со закон, токму поради сериозните ризици што ги носат доколку не се управува правилно со нив.
Кога отпадните масла не влегуваат во контролиран систем, тие завршуваат таму каде што најмногу штетат – во почвата, во водите и во воздухот што го дишеме.
Иако законската рамка во Македонија постои, во пракса сè уште има случаи каде дел од отпадните масла завршуваат во канализација, на земјиште, во речни корита или, особено загрижувачки, се користат за греење во зимските месеци. Последиците од ваквите практики не се само еколошки, туку и директно поврзани со јавното здравје.
„Отпадното масло не исчезнува ако се истури или согори. Напротив, тогаш станува уште поопасно – за животната средина и за здравјето на луѓето“, вели Бесник Адеми.
За да разбереме како треба да изгледа правилното, законско и професионално управување со отпадните масла, разговаравме со него како директор на ЕКО-ФЛУИД, првиот лиценциран колективен постапувач за управување со масла и отпадни масла во Македонија.
Отпадното масло како законска обврска, а не личен избор
Со моментот кога моторното, индустриското или хидрауличното масло ќе ја заврши својата примарна намена, тоа станува отпад. Од тој момент, неговото понатамошно постапување не е прашање на избор, туку законска обврска.
„Управувањето со отпадните масла не е препорака, туку јасно утврдена обврска која постои за да се заштитат животната средина и јавното здравје“, објаснува Адеми.
Законот предвидува дека собирањето, транспортот и третманот на отпадните масла мора да се вршат исклучиво преку лиценцирани субјекти, под постојан надзор и со јасно утврдени процедури. Секое отстапување од овој систем отвора простор за загадување, злоупотреби и долгорочни последици
Како функционира лиценцираниот и професионален систем?
Професионалното управување со отпадни масла не се сведува само на нивно „преземање“. Станува збор за целосно организиран и контролиран процес кој започнува од местото каде што отпадното масло се создава, а завршува со негов безбеден третман.
Отпадните масла се собираат од овластени автосервиси, индустриски капацитети и други субјекти кои ги користат во своето работење. Собирањето го вршат лиценцирани собирачи, со соодветна опрема и документација, по што маслата се транспортираат до овластени капацитети за складирање, третман или рециклирање.
„Секоја количина отпадно масло мора да биде целосно следлива – од моментот кога ќе се создаде, до моментот кога ќе биде безбедно третирана. Тоа е суштината на лиценцираниот систем“, нагласува Адеми.
Каде најчесто настанува проблемот?
И покрај постоењето на јасна регулатива, во пракса проблемите најчесто произлегуваат од:
- недоволна информираност за законските обврски
- погрешна перцепција дека управувањето со отпадните масла е дополнителен трошок
- или свесно избегнување на обврските
Во такви ситуации, отпадните масла често се предаваат на неовластени лица или се користат за греење, без никаква контрола и документација.
„Краткорочната заштеда што некој мисли дека ја прави, во реалност создава долгорочна штета – за воздухот, здравјето и целото општество“, посочува Адеми.
Согорувањето на отпадни масла и влијанието врз воздухот
Еден од најсериозните проблеми е неконтролираното согорување на отпадни масла. Овие масла содржат тешки метали и токсични соединенија кои, при согорување во несоодветни услови, директно се ослободуваат во воздухот.
„Она што некои го гледаат како евтино греење, во реалност е директна закана по јавното здравје“, предупредува директорот на ЕКО-ФЛУИД.
Ваквите емисии придонесуваат за зголемување на ПМ честичките и присуство на канцерогени материи, што има долгорочни последици, особено кај децата, повозрасните лица и лицата со хронични заболувања.
Каде во светот ова функционира најдобро?
Како позитивни примери во управувањето со отпадни масла најчесто се наведуваат Германија, Шведска, Холандија, Австрија и Јапонија. Заедничко за овие земји е строгата регулатива, високото ниво на институционален надзор и високата јавна свест за опасностите од неправилното постапување.
„Овие системи покажуваат дека кога правилата се јасни и се почитуваат, резултатите се почист воздух и помали ризици по здравјето“, вели Адеми.
Порака до граѓаните
Иако економските предизвици се реални, користењето отпадни масла за греење или нивното неправилно отстранување претставува сериозен ризик.
„Секој граѓанин што ќе одлучи отпадното масло да го предаде во лиценциран систем, а не да го согорува или истура, директно придонесува за почист воздух и подобро јавно здравје“, порачува Адеми.
Како компаниите можат да стапат во контакт и кои се дел од системот?
Компаниите кои произведуваат или увезуваат моторни и индустриски масла можат да стапат во контакт со ЕКО-ФЛУИД преку официјалната веб-страница, како и преку директна комуникација по електронска пошта или телефон. Целта е навремено и јасно да им се објаснат законските обврски и да им се понуди соодветен модел за вклучување во лиценцираниот систем.
Денес, системот на ЕКО-ФЛУИД брои 110 компании членки, меѓу кои домашни и меѓународни производители и увозници на масла, трговски системи, индустриски производители и компании од автомобилската индустрија.
Заклучок
Управувањето со отпадните масла не е бирократска формалност.
Тоа е законска обврска, професионален стандард и прашање на јавно здравје.
„Правилното управување со отпадните масла не е трошок – тоа е инвестиција во здравјето, животната средина и иднината“, заклучува Адеми.