За многумина во Скопје тоа е доволна причина да се откажат од навиката да собираат весници, списанија, кутии и стари тетратки, па еднаш месечно да ги носат во фабрика за рециклирање.
Скопјанка која редовно селектирала отпад раскажува дека неодамна собрала околу 50 килограми хартија. За тоа добила 50 денари.
„Не се исплати ни трудот, ни патот“, вели таа. „Само горивото, ако се оди со автомобил, чини повеќе. А ако се носи пеш или со автобус, тогаш станува збор за време, за мака, за кеси што се кинеа по скали и лифтови што не собираат толку товар. На крајот, педесет денари. Симболика, не заработка“.
Пред неколку месеци истата количина ќе донесеше 150 денари. Не е сума од која се живее, но беше барем некаква мотивација. Мал поттик дека одвојувањето на отпадот има и еколошка и финансиска логика.
Сега, велат граѓани, логиката се губи.
„Подобро ќе ја оставам до контејнер“, признава соговорничката, со доза разочарување што тешко се крие.
Познавачи на пазарот за секундарни суровини објаснуваат дека цената на хартијата зависи од побарувачката на домашните и странските фабрики, од извозните цени и од трошоците за преработка.
Кога побарувачката паѓа, паѓа и откупната цена. Но предупредуваат дека ваквите нагли намалувања можат да имаат пошироки последици. Ако граѓаните престанат да селектираат, количината на хартија што завршува на депониите ќе се зголеми, а системот за рециклирање ќе ослабне.
Експерти за животна средина посочуваат дека финансискиот стимул е клучен дел од навиката. Не затоа што луѓето очекуваат голема заработка, туку затоа што чувствуваат дека нивниот труд е признаен.
„Кога симболичната награда станува премногу симболична, мотивацијата исчезнува“, велат тие.
Во услови кога инфлацијата ги зголеми цените на основните трошоци, еден денар по килограм изгледа како порака дека трудот нема тежина.
Во меѓувреме, во некои скопски населби веќе се забележува помал интерес за организирано носење хартија во фабриките.
Луѓето што досега собирале по ходници и подруми, сега размислуваат дали вреди. Некои велат дека ќе продолжат од принцип, други отворено признаваат дека ќе се откажат. Малите економии на домаќинствата не трпат сентимент.
Прашањето што останува е дали ова намалување е привремено или ќе стане нова реалност.
Ако цената остане на сегашното ниво, системот што се потпира на добра волја и скромен финансиски поттик ќе мора да се преиспита.
Во спротивно, старата хартија повторно ќе стане само отпад. А таа, барем досега, имаше и друга вредност.