Пакувањето е исто, а грамажата е помала. Оваа практика, позната како „скриено намалување“, сè почесто се појавува на полиците во продавниците.
Производите изгледаат идентично, но содржат помалку. Чоколадо што порано тежело 100 грама сега има 90, пакување кафе од 500 станало 450 грама, а некои детергенти или грицки се намалени за десетици грами без тоа веднаш да се забележи.
„Компаниите знаат дека потрошувачите многу полесно ќе ја забележат повисоката цена отколку помалата грамажа“, објаснуваат аналитичари кои ја следат трговијата и однесувањето на пазарот.
Според нив, токму затоа производителите често ја задржуваат истата цена и истата амбалажа, но ја намалуваат количината.
На прв поглед разликата изгледа мала. Десетина грама, дваесет грама… не звучи драматично. Но кога тоа ќе се пресмета на милиони производи продадени на пазарот, станува збор за огромна дополнителна заработка.
Трикот не завршува само со грамажата. Пакувањето исто така игра голема улога.
Кесичките со грицки, на пример, често се надуени со воздух. Кутиите со бисквити се поголеми од потребното, со внатрешни празни простори. Пластичните шишиња имаат дебели ѕидови и необични форми кои создаваат впечаток дека има повеќе течност отколку што навистина има.
Експерти за заштита на потрошувачи велат дека ваквата стратегија е внимателно осмислена.
„Амбалажата е дел од маркетингот. Таа не служи само за заштита на производот, туку и за создавање впечаток за вредност. Колку поголемо изгледа пакувањето, толку потрошувачот има чувство дека добива повеќе“, објаснуваат познавачи на трговските практики.
И навистина, психологијата игра огромна улога. Човекот ретко ја чита ситната декларација. Најчесто се води од навика и од визуелен впечаток. Ако пакувањето изгледа исто како минатиот пат, се претпоставува дека и содржината е иста. Но токму тука е замката.
Според анализи на потрошувачки организации, во последните години десетици производи на пазарот се појавиле со намалена количина, а со непроменета цена. На некои пакувања промената е толку суптилна што може да се забележи само ако се спореди старата и новата декларација.
Економски експерти објаснуваат дека ваквата практика најчесто се појавува во периоди на инфлација. Кога трошоците за производство растат, компаниите имаат две опции. Или да ја зголемат цената, што може да ги одбие купувачите… или тивко да ја намалат количината.
„Од маркетинг аспект, втората опција често е поприфатлива. Потрошувачот реагира многу посилно на поскапување отколку на намалена грамажа“, велат економски аналитичари.
Но за купувачите, на крајот, ефектот е ист. Плаќаат повеќе за помалку.
Проблемот е што ваквите практики ретко се незаконски. Законите бараат точна декларација на производот, но не ја забрануваат промената на грамажата. Доколку количината е јасно напишана на пакувањето, формално правилата се исполнети. Прашањето, сепак, останува морално.
Познавачи на потрошувачките права велат дека граѓаните треба повеќе да внимаваат на единичната цена, односно колку чини килограм или литар од производот. Токму таму најлесно се гледа дали нешто навистина поскапело. Но искрено… малкумина го прават тоа.
Во брзината на секојдневието, луѓето најчесто купуваат по навика. Истото кафе, истите бисквити, истиот шампон. Ретко кој застанува на рафтот и ја проверува декларацијата буква по буква. А трговијата токму на тоа и смета.
Еден експерт за маркетинг вели дека пакувањето е „тивок продавач“. Тоа зборува без зборови. Го привлекува вниманието, создава чувство на вредност и ја поттикнува одлуката за купување. Понекогаш, пак… и ја прикрива вистината.
И така, додека потрошувачите мислат дека купуваат ист производ како и минатата година, во кошничката всушност завршува нешто малку помалку. Неколку грама помалку. Неколку милилитри помалку. Ништо драматично, ќе рече некој.
Но кога тоа се повторува одново и одново, на десетици производи… сметката на крајот изгледа сосема поинаку.