Во Македонија засега не може да се зборува за недостиг на мед во класична смисла – рафтовите не се празни и производ има. Но, сè поголем е притисокот врз домашното производство. Мед ќе има, но домашниот мед сè потешко ќе може да ја задржи цената што е прифатлива и за производителите и за потрошувачите.
Пчеларите велат дека најголемиот непријател денес е времето. Пролетите почнуваат порано, а потоа следуваат нагли заладувања. Летата се сè пожешки, вегетацијата се суши, а цветовите произведуваат сè помалку нектар. Пчелите излегуваат во потрага по храна, но често се враќаат без доволен принос.
„Кога нема вода, нема ни паша. А кога нема паша, нема ни мед“, велат пчелари кои со децении живеат од оваа дејност.
Во некои региони приносите веќе се преполовени во споредба со годините што порано се сметале за нормални. Наместо да размислуваат колку мед ќе произведат, многу пчелари денес најмногу се грижат како да ги зачуваат пчелните семејства. А тоа не е проблем само за нив. Намалувањето на бројот на пчели влијае врз овоштарството, земјоделството и целиот природен екосистем.
Податоците за органското производство покажуваат двојна слика. Иако производството на органски мед во 2025 година е поголемо отколку во 2024 година, бројот на пчелни семејства е намален. Според експертите, токму тоа е најголемата причина за загриженост. Ако бројот на кошници продолжи да опаѓа, а младите сè помалку се одлучуваат за пчеларство, сегашниот раст лесно може да стане краткотраен.
Економистите предупредуваат дека цената на медот не зависи само од временските услови. Влијание имаат и увозот, куповната моќ на граѓаните, како и нелојалната конкуренција. На пазарот сè почесто се појавуваат евтини производи и мешавини што го потиснуваат домашниот мед.
„Домашниот мед не може да се натпреварува со евтин увоз ако не се контролира што точно се увезува и како се означува неговото потекло“, предупредуваат познавачи на пазарот.
Овој предизвик не е присутен само во Македонија. Со слични проблеми се соочуваат и пчеларите низ Европа. Иако Европската Унија е меѓу најголемите производители на мед, истовремено увезува огромни количини од трети земји. Поради тоа, европските институции воведуваат построги правила за означување на потеклото, со цел потрошувачите јасно да знаат дали купуваат домашен мед, мешавина или производ со сомнително потекло.
Во Македонија, купувачите сè почесто се прашуваат зошто тегла домашен мед чини 500, 600 или повеќе денари, кога во маркетите можат да најдат значително поевтини производи. Одговорот е едноставен – домашниот пчелар не продава само мед. Во цената се вклучени цела сезона работа, прихрана и лекување на пчелите, транспорт на кошниците, амбалажа, гориво, но и ризикот на крајот да нема доволен принос.
„Не може медот да биде евтин ако годината била лоша“, велат пчеларите.
Затоа вистинската опасност не е дека утре ќе останеме без мед. Поголемиот ризик е домашниот мед постепено да стане сè поредок и поскап, додека неговото место на полиците го заземаат поевтини производи со нејасно потекло. За потрошувачите тоа можеби изгледа како обичен избор во маркет, но за пчеларите станува збор за борба за опстанок.
Доколку климатските услови продолжат да се влошуваат, а трошоците постојано растат, пчеларите ќе вложуваат сè повеќе труд за сè помал принос. Тогаш прашањето нема да биде дали има мед, туку дали ќе има доволно луѓе што ќе сакаат и ќе можат да продолжат да го произведуваат.