Во минатото, кога не постоеле современи временски прогнози, луѓето внимателно ги следеле промените во природата, однесувањето на животните и временските услови на одредени празници.
Митровден имал посебно место во народниот календар бидејќи се сметал за граница меѓу топлиот и студениот дел од годината.
Според традиционалната поделба, периодот од Ѓурѓовден до Митровден се сметал за лето, додека од Митровден до Ѓурѓовден траела зимата.
Оттука потекнува и познатата народна поговорка: „Дојде ли Митровден, чекај си Ѓурѓовден“.
Ако на Митровден грее сонце, каква зима нè очекува?
Едно од најраспространетите народни верувања е дека сончевото и убаво време на Митровден најавува блага зима.
Старите верувале дека доколку на 8 ноември времето е топло и пријатно, зимските месеци ќе поминат со помалку студени денови и без долготрајни снежни периоди.
Од друга страна, ако на празникот има мраз, дожд и ниски температури, тоа се толкувало како знак дека претстои долга и студена зима.
Посебно интересно е верувањето поврзано со снегот. Според народното предание, ако на Митровден падне снег, зимата ќе биде долга, а снежната покривка би можела да се задржи дури до април.
Овие толкувања се дел од народната традиција и не претставуваат научно потврден начин за предвидување на временските услови.
Се верувало дека времето на Митровден ги најавува следните 40 дена
Во македонските народни преданија постои и верување дека временските услови на Митровден можат да го најават времето во наредните четириесет дена.
Вакво верување забележал и познатиот собирач на македонски народни умотворби Марко Цепенков.
Според него, народот верувал дека ако денот е топол, студен или ветровит, слични временски прилики ќе преовладуваат и во следниот период.
Иако денес знаеме дека долгорочните временски прогнози не можат да се засноваат на времето во еден единствен ден, овие верувања покажуваат колку нашите предци се потпирале на природата во планирањето на секојдневниот живот.
Митровден некогаш означувал и крај на работната сезона
Освен што се поврзувал со почетокот на зимата, Митровден имал големо значење и за земјоделците, сточарите и работниците.
До овој празник требало да бидат завршени поголемите земјоделски работи, да се соберат плодовите и домаќинствата да се подготват за студените месеци.
Во минатото, токму на Митровден се завршувале или обновувале и договорите за работа на селските момоци, овчарите, говедарите и другите работници.
Во многу места тогаш се исплаќала заработката за изминатиот период и се договарале нови работни обврски, најчесто до Ѓурѓовден.
Затоа Митровден не бил само верски празник, туку и важен датум во економскиот и општествениот живот на македонското население.
Кои други обичаи се поврзани со празникот?
Според старите верувања, до Митровден требало да бидат завршени сите поголеми работи надвор од домот, бидејќи се сметало дека зимата може да пристигне ненадејно.
Во некои краишта постоел и обичај на овој ден да се остане дома. Се верувало дека оној што нема да биде во својот дом на Митровден, во текот на годината често ќе мора да престојува на други места.
Празникот и денес се одбележува како домашна слава во многу македонски семејства, со свечена трпеза, семејни собири и почитување на традицијата.
На Митровден именден слават оние што ги носат имињата Димитар, Димитрија, Митре, Митко, Диме, Димче и други имиња поврзани со Свети Димитрија.
Може ли навистина Митровден да ја предвиди зимата?
Иако народните верувања се интересен дел од нашето културно наследство, метеоролошките услови во текот на зимата зависат од многу сложени атмосферски процеси.
Еден сончев или студен ден во ноември не може со сигурност да открие какво ќе биде времето во декември, јануари или февруари.
Сепак, овие преданија сведочат за времето кога луѓето се обидувале да ја разберат природата преку набљудување и искуства пренесувани од генерација на генерација.
Затоа, и денес на Митровден многумина погледнуваат кон небото и се потсетуваат на старите верувања – ако денот е сончев, нè очекува блага зима, а ако е студен и снежен, според народното предание, треба да се подготвиме за долги зимски месеци.