Денес Halloween е еден од најпрепознатливите празници во светот, особено во САД, Канада, Ирска и Велика Британија. Неговите симболи се присутни насекаде – од филмовите и продавниците до социјалните мрежи.
Сепак, зад модерната прослава се крие долга историја во која се испреплетуваат пагански верувања, христијански традиции и народни обичаи.
Сè започнало со древните Келти
Еден од најважните историски корени на Halloween е келтскиот празник Самхаин (Samhain), кој го означувал крајот на жетвата и почетокот на потемниот, студен дел од годината.
Во древните келтски заедници, особено на териториите на денешна Ирска и делови од Велика Британија, овој период имал посебно значење.
Според традиционалните верувања, преминот од една сезона во друга бил време кога границата меѓу човечкиот и натприродниот свет станувала помалку јасна.
Се раскажувале приказни за духови, натприродни суштества и присуство на оние што повеќе не биле меѓу живите.
Луѓето палеле огнови и одржувале обреди поврзани со сезонските промени и заштитата на заедницата.
Сепак, денешниот Halloween не е директна и непроменета копија на Самхаин, туку празник што се развивал низ вековите под влијание на повеќе традиции.
Како го добил името Halloween?
Со ширењето на христијанството, 1 ноември во западната христијанска традиција станал Ден на сите светци, познат како All Saints' Day или All Hallows' Day.
Вечерта пред овој ден била нарекувана All Hallows' Eve, односно вечерта пред Денот на сите светци.
Со текот на времето, изразот се скратил и се претворил во Halloween.
Така, празникот што денес најчесто го поврзуваме со тикви и костими го добил своето име од христијанскиот календар, додека дел од неговите обичаи имаат постари народни корени.
Зошто луѓето почнале да носат страшни маски?
Една од најпрепознатливите традиции на Halloween е маскирањето.
Неговото потекло се поврзува со различни обичаи, вклучително и традициите на маскирање во Ирска и Шкотска.
Во некои народни толкувања, маските и необичната облека служеле за заштита од натприродни суштества или за нивно збунување.
Со текот на времето, маскирањето станало дел од забавата и празничните прослави.
Денес костимите не се ограничени само на духови, вештерки и чудовишта. Луѓето се маскираат и како филмски ликови, познати личности или херои од популарната култура.
Тиквите првично воопшто не биле тикви!
Можеби најинтересниот факт за Halloween е дека неговиот најпознат симбол првично изгледал сосема поинаку.
Во Ирска постоела традиција на резбање репки и други коренести зеленчуци, во кои се ставал извор на светлина.
Овие необични фенери се поврзуваат со легендата за Скржавиот Џек (Stingy Jack), лик од ирскиот фолклор кој, според приказната, го измамил ѓаволот и по смртта бил осуден да талка со светлина во издлабена репка.
Оттука потекнува и називот jack-o'-lantern.
Кога ирските имигранти ги пренеле своите обичаи во Северна Америка, откриле дека тиквите се поголеми, полесни за резбање и многу попрактични за изработка на фенери.
Така репката постепено била заменета со тиквата, која денес е речиси незаменлив симбол на Halloween.
Од каде потекнува обичајот децата да бараат слатки?
Познатата фраза trick or treat, со која децата одат од врата до врата барајќи слатки, е една од најпопуларните традиции на современиот Halloween.
Нејзините корени се поврзуваат со повеќе постари европски обичаи.
Меѓу нив е и souling, практика во која луѓето оделе од куќа до куќа и добивале храна во замена за молитви за починатите.
Постоеле и традиции на маскирани посетители кои изведувале песни, стихови или други мали настапи во замена за подароци.
Современото собирање слатки особено се развило во Северна Америка во текот на 20 век, кога станало организирана детска активност и важен дел од празничната култура.
Како Halloween станал толку популарен?
Голема улога во ширењето на празникот имале ирските и шкотските имигранти во Северна Америка.
Со себе ги донеле своите традиции, легенди и обичаи, кои постепено се приспособувале на новата средина.
Во 20 век Halloween сè повеќе станувал празник на костими, украси, детски забави и собирање слатки.
Подоцна, филмската индустрија, телевизијата и популарната култура придонеле неговите симболи да станат препознатливи ширум светот.
Денес празникот има и големо комерцијално значење, особено во САД, каде што секоја година се трошат значителни суми за костими, декорации и слатки.
Празник што целосно го променил своето значење
Интересно е колку Halloween се променил низ историјата.
Она што некогаш било поврзано со сезонските промени, духовите и народните верувања, денес најчесто претставува повод за маскирање, дружење и забава.
Но старите симболи останале.
Осветлените тикви, страшните маски и приказните за духови се потсетник на традициите од кои се развил празникот.
И можеби токму тоа го прави Halloween толку интересен – зад костимите, слатките и хорор-декорациите се крие историја што започнала многу пред да постојат модерните забави и филмови за Ноќта на вештерките.