На прв поглед, потрошувачот не забележува голема разлика. Производот има слична амбалажа, исто име и речиси идентична цена. Но кога ќе се погледне тежината, може да се открие дека наместо 200 грама, пакувањето содржи 180 грама.
Оваа практика не е нова, но во периоди на зголемени производствени трошоци станува особено значајна за потрошувачите.
Како функционира шринкфлацијата?
Терминот потекнува од англиските зборови shrink (намалување) и inflation (инфлација).
Наместо директно да ја зголемат цената на производот, компаниите понекогаш одлучуваат да ја намалат неговата количина.
На пример, ако едно пакување чоколадо од 200 грама чини 100 денари, а производителот ја намали тежината на 180 грама без да ја промени цената, потрошувачот добива 10% помалку производ.
Иако цената на пакувањето останала иста, цената по килограм всушност се зголемила за околу 11,1%.
Тоа значи дека потрошувачот плаќа повеќе за истата количина производ, иако на полицата не гледа поскапување.
Кои производи најчесто се погодени?
Шринкфлацијата може да се појави кај различни категории производи, но особено е забележлива кај пакуваната храна и производите за домаќинство.
Чоколада, бисквити, чипс, кафе, житарици, сладоледи и сокови се дел од производите кај кои потрошувачите можат да забележат промени во грамажата или волуменот.
Слични промени се можни и кај средствата за хигиена, детергентите и хартиените производи.
Кај некои производи се намалува тежината, кај други бројот на парчиња, а понекогаш и големината на самото пакување.
Сепак, не секое намалување на пакувањето е автоматски пример за шринкфлација. Производителите можат да воведат и нови големини, а за вистинска споредба потребно е да се следат и количината и цената.
Зошто компаниите го прават тоа?
Една од главните причини се зголемените трошоци за суровини, енергија, транспорт, амбалажа и работна сила.
Кога производството станува поскапо, компаниите имаат неколку можности: да ја зголемат продажната цена, да прифатат помала заработка или да ја променат количината на производот.
Намалувањето на грамажата понекогаш се користи затоа што потрошувачите полесно забележуваат поскапување од 100 на 120 денари отколку промена од 200 на 180 грама.
Но тоа не значи дека секоја промена е неопходна поради раст на трошоците. Одлуките зависат и од пазарната стратегија и конкуренцијата.
Како да препознаете дека плаќате повеќе?
Најсигурниот начин за споредба е да ја проверите единечната цена, односно колку чини производот по килограм, литар или парче.
На пример, две пакувања бисквити може да имаат иста цена, но едното да содржи 250 грама, а другото 200 грама.
Иако изгледаат слично на полицата, разликата во реалната цена е значителна.
Токму затоа податоците за нето-тежината и единечната цена се важни за донесување информирана одлука при купување.
Дали оваа практика е дозволена?
Самото намалување на количината на производот не е нужно незаконско, доколку производителот правилно ја означува новата тежина или волумен и не ги доведува потрошувачите во заблуда.
Меѓутоа, начинот на претставување на производите може да предизвика проблем ако амбалажата или информациите создаваат погрешен впечаток за вистинската количина.
Во Европа, заштитата на потрошувачите и транспарентноста на цените се важни теми, а одредени земји воведуваат и дополнителни мерки за појасно информирање кога производите се намалуваат.
Помал производ, поголем трошок
Шринкфлацијата покажува дека поскапувањето не мора секогаш да биде видливо на ценовната етикета.
Понекогаш промената е скриена во неколку грама помалку, во помал број парчиња или во пакување што изгледа речиси исто како претходно.
Затоа, следниот пат кога ќе забележите дека некој производ ви се троши побрзо од порано, погледнете ја грамажата. Можеби не сте почнале да трошите повеќе – едноставно купувате помалку за истите пари.