Колку голема улога има задолжувањето покажуваат податоците на Народната банка.
На крајот на јуни 2026 година, само по основ на потрошувачки и станбени кредити, задолженоста на граѓаните достигнала речиси 269 милијарди денари, односно приближно 4,4 милијарди евра.
Најголем дел од оваа сума отпаѓа на потрошувачките кредити.
Над 150 милијарди денари во потрошувачки кредити
На крајот на јуни, состојбата на потрошувачките кредити изнесувала околу 150,8 милијарди денари.
Но оваа бројка не покажува за што конкретно граѓаните ги потрошиле парите.
Кај ненаменските потрошувачки кредити банката располага со податок за износот на кредитот, но статистиката на Народната банка не покажува дали парите потоа биле употребени за реновирање, мебел, автомобил, свадба, образование или некоја друга потреба.
Токму широката можност за користење е една од причините поради кои овој вид кредит е толку присутен.
Со потрошувачки кредит може да се финансира нова кујна или бања, да се купат апарати и мебел, да се покрие поголем семеен трошок или да се рефинансираат претходни обврски. За некого кредитот е начин да купи автомобил, а за друг решение за трошок за кој нема доволно заштедени средства.
Сепак, тоа се само примери за можните намени. Не постои статистичка распределба која покажува каде конкретно завршиле сите 150,8 милијарди денари потрошувачки кредити.
Станбените кредити растат со двоцифрена стапка
Втората голема категорија е задолжувањето за домување.
На крајот на јуни 2026 година, станбените кредити достигнале околу 117,9 милијарди денари.
Една година претходно нивната вредност изнесувала приближно 101,1 милијарда денари.
Тоа значи дека за една година станбеното кредитирање се зголемило за околу 16,8 милијарди денари или приближно 16,6%.
Но растот на кредитното портфолио не значи автоматски дека за истиот процент е зголемен и бројот на купени станови.
Врз вредноста на кредитите влијаат и цените на недвижностите. Ако за стан за кој порано бил потребен кредит од 60.000 евра денес се потребни 80.000 или 90.000 евра, вкупната задолженост ќе расте дури и без пропорционално зголемување на бројот на купувачи.
А купувањето стан ретко завршува со плаќањето на самата недвижност.
Покрај сопственото учество и кредитот, новите сопственици се соочуваат со трошоци за проценка, нотар, осигурување и други постапки, а потоа следува и опремувањето на домот – мебел, кујна, бела техника и останатите неопходни работи.
Така, едно домаќинство може истовремено да има станбен кредит за недвижноста и дополнителен потрошувачки кредит за нејзино уредување.
Не е проблем само една рата
Автомобилските кредити, кредитните картички и дозволените пречекорувања се исто така дел од задолженоста на населението, но најголемите износи остануваат концентрирани во станбените и потрошувачките кредити.
Интересно е што задолжувањето преку кредитни картички на годишно ниво бележи намалување.
Сепак, кај домашниот буџет поголем ризик може да настане кога истовремено се плаќаат повеќе различни обврски.
Рата за стан, потрошувачки кредит, купување производи на рати и дозволено пречекорување поединечно можеби изгледаат подносливо. Но сите се сервисираат од истиот месечен приход.
Токму затоа при задолжување не е важно само колкав износ банката е подготвена да одобри, туку и колку пари ќе му останат на домаќинството секој месец откако ќе бидат платени сите кредитни обврски.
Кредитот стана дел од секојдневните финансии
Податокот за речиси 269 милијарди денари задолженост само во овие две категории сам по себе не покажува дали граѓаните се задолжуваат разумно или прекумерно.
Станбениот кредит, на пример, најчесто финансира недвижност која останува долгорочен имот на семејството. Потрошувачките кредити, пак, можат да покриваат најразлични реални потреби.
Бројките, сепак, покажуваат една голема промена во начинот на кој се финансираат поголемите животни трошоци.
Наместо со години однапред да се собира целата потребна сума, сè повеќе работи се купуваат денес, а се отплаќаат во наредните години од идните месечни приходи.
Токму затоа зад статистичката бројка од околу 4,4 милијарди евра не стојат само банкарски биланси – зад неа се домови, реновирања, автомобили, образование и различни семејни трошоци кои граѓаните сè уште ги отплаќаат.