Ако тргнеме од најосновното – храна за дома – сликата е прилично сурова. Со илјада денари денес може да се земе една скромна торба: леб, литар млеко, масло, килограм брашно, некоја поевтина паштета или виршли, неколку јајца и, ако има „среќа“ со акција, можеби јаболка или компири. Месо? Тешко. Сирење? Во најдобар случај малечко парче. Зеленчукот веќе одамна не е евтина ставка, а овошјето сè почесто се мери со парчиња, не со килограми.
„Куповната моќ не се губи одеднаш, туку тивко, секоја недела по малку“, велат економските аналитичари.
Според нив, најопасно е што луѓето сè потешко ја чувствуваат таа промена, бидејќи инфлацијата не удира спектакуларно, туку постојано, упорно, речиси незабележливо.
Денес со 1.000 денари ќе наполниш половина кошничка, утре ќе биде уште помалку, а задутре… па, веќе ќе се откажеш од нешто.
Ако истите тие пари ги потрошиш надвор од маркет, на пример за едноставен ручек, бројките се уште побрутални. Илјада денари едвај покриваат оброк за едно лице во просечен ресторан: главно јадење, салата и пијалак, без десерт. За двајца? Заборави. За семејство? Тоа веќе е друга приказна, и не е пријатна.
Експертите предупредуваат дека реалната куповна моќ не се мери со номиналната вредност на платата, туку со тоа што таа плата навистина може да го купи.
А тука, велат тие, проблемот е очигледен. Растот на цените одамна го надмина растот на приходите, особено кај оние со фиксни примања.
Пензионери, административни работници, семејства со едно вработување – сите тие секој месец го чувствуваат истото стегање, истата тишина во паричникот.
Интересно е што 1.000 денари денес не се доволни ни за „мал луксуз“. Една полна кеса од аптека со основни работи, некој козметички производ, детергенти за дома… бројката лесно се пробива. А ако се расипе нешто во домот, ако треба поправка или резервен дел, илјадарката станува симболична сума, речиси потсетник дека некогаш значела повеќе.
„Луѓето сè почесто не прашуваат колку чини нешто, туку дали воопшто можат да си го дозволат“, велат познавачите на потрошувачките навики. Тоа, според нив, е јасен знак дека куповната моќ е нарушена не само економски, туку и психолошки. Граѓаните купуваат со страв, со пресметка, со внатрешен дијалог кој порано не постоеше.
И тука некаде, меѓу фискалната сметка и празната торба, илјада денари ја губат својата тежина. Остануваат како бројка, како хартија, но не и како реална вредност.
А што е најлошото – сите знаат дека утре ќе вредат уште помалку. И никој не е сигурен каде точно ќе застане тоа… или дали воопшто ќе застане.