Зголемените цени на недвижностите и високите кирии стануваат сè поголема пречка за младите кои сакаат да започнат самостоен живот. Токму затоа Албанија подготвува поширок систем на станбена поддршка, кој нема да биде наменет исклучиво за семејствата со најниски приходи.
Според планот претставен од албанската влада, програмата ќе ги опфати младите брачни и партнерски двојки, семејствата со редовни приходи кои тешко можат да си дозволат сопствен дом, како и иселениците што се враќаат да живеат во земјата.
Државата ќе плаќа до половина од месечната кирија
Една од најавените мерки предвидува субвенционирање на киријата за 3.000 домаќинства во првата година од примената.
Според првично претставениот модел, државата ќе покрива 50% од месечниот наем.
На пример, за стан со кирија од 400 евра, домаќинство кое ги исполнува условите би плаќало 200 евра, додека преостанатите 200 евра би биле обезбедени преку државната програма.
Предност при користењето на оваа поддршка е предвидена за младите двојки и за семејствата кои се враќаат од странство.
Во дополнителните најави од септември се разгледува и повисок праг на киријата, до 500 евра, поради што конечните финансиски услови ќе зависат од усвојувањето на програмата.
Станбени кредити со нула проценти камата
Покрај помошта за изнајмување, Албанија планира да им овозможи на 4.000 млади двојки полесен пристап до купување недвижност.
За оваа намена се предвидени две категории поволни станбени кредити.
Првата опфаќа 2.000 кредити со каматна стапка од 0%, наменети за купување помали станови со вредност до 60.000 евра.
Втората категорија предвидува дополнителни 2.000 кредити со камата од 3%, за недвижности чија цена надминува 60.000 евра.
Со овие мерки, според најавите, државата има намера да го намали финансискиот товар за младите кои имаат стабилни приходи, но не располагаат со доволно средства за купување стан по редовни пазарни услови.
Поддршка и за семејствата од средната класа
Новина во програмата е проширувањето на кругот потенцијални корисници.
Предвидено е горната граница на заедничките месечни приходи за младите двојки да се зголеми на 280.000 албански леки.
На овој начин станбената поддршка треба да стане достапна и за дел од средната класа, односно за домаќинствата кои заработуваат, но поради високите цени на недвижностите немаат доволно финансиски можности за самостојно решавање на станбеното прашање.
Само преку субвенционираните кредити и кирии, во 2027 година се планираат 7.000 можности за станбена поддршка.
Нов модел за изградба на подостапни станови
Програмата не се ограничува само на финансиска помош за купување или изнајмување дом.
Албанија планира и развој на станбени комплекси во кои ќе се комбинираат социјално домување, станови со попристапни цени и недвижности што ќе се продаваат на слободниот пазар.
Според најавениот модел, распределбата би изгледала вака:
-
30% од становите ќе бидат наменети за социјално домување.
-
40% ќе бидат станови со попристапни цени.
-
30% ќе се продаваат по пазарни услови.
Дел од приходите од продажбата би се користеле за финансирање нови станбени проекти.
Националниот станбен фонд треба да се финансира преку државниот буџет, европски средства и други извори, вклучувајќи и предвиден надомест од 3% поврзан со градежните дозволи.
Помош е предвидена и за ранливите категории
Во рамките на новата политика се опфатени и повеќе форми на социјална станбена заштита.
Меѓу предвидените активности се изградба и обезбедување социјални станови под наем, подобрување на условите во постојните домови, приспособување објекти за домување, како и привремено сместување на семејства погодени од природни катастрофи.
Посебен дел е наменет за обезбедување станови приспособени за лица со попреченост.
Долгорочната цел на албанската влада е до 2030 година околу 50.000 семејства да добијат некаква форма на станбена поддршка.
И Македонија имаше програма за станбена поддршка на младите
Слични мерки за олеснување на купувањето дом претходно се применуваа и во Македонија, преку проектот „Купи куќа за млади“, претставен во 2015 година.
Програмата беше наменета за лица до 35 години, а право на аплицирање имаа и брачни двојки доколку најмалку еден од партнерите го исполнуваше старосниот услов.
Еден од моделите предвидуваше субвенционирање на 80% од месечната кредитна рата во првите осум години, а потоа 50% во следните три години.
Постоеше и можност за покривање на сопственото учество за станбениот кредит, до максимален износ од 12.500 евра.
Разликата е во опфатот на мерките. Додека македонскиот проект првенствено беше насочен кон кредитирање за купување или изградба на дом, најавената албанска програма предвидува истовремена поддршка за купување, изнајмување и изградба на социјални и подостапни станови.
Кога треба да започне примената?
Спроведувањето на новата станбена програма е планирано за 2027 година, но претходно треба да се завршат законските и институционалните подготовки.
Според најавите од албанските институции, се подготвуваат измени во законската рамка и нов начин на организација на институциите задолжени за станбената политика. Разгледувана е можноста повиците за пријавување да започнат уште кон крајот на 2026 година, а првите корисници да бидат избрани на почетокот на 2027 година.
Со планираните субвенции за кирии, поволните кредити и новите модели на изградба, Албанија најавува проширување на станбената поддршка и кон младите кои работат, но поради високите трошоци сè потешко можат да дојдат до сопствен дом.