Огласите се множат со месеци наназад. Се бараат келнери, готвачи, собарки, рецепционери, шанкери, помошници во кујна, пица-мајстори, скараџии, работници за одржување, продавачи, хигиеничари. На хартија, понудата изгледа примамливо. Плата, сместување, храна, бакшиш, понекогаш и бонус ако работникот ја истера целата сезона.
Во пракса, приказната е потешка.
„Не е проблем само да најдеш човек. Проблем е да најдеш човек што знае да работи, сака да остане до крај и може да издржи темпо од јули и август“, велат познавачи на угостителскиот сектор.
Најдобро поминуваат готвачите. Искусен готвач на хрватското приморје може да земе над 2.500 евра месечно, а во подобри ресторани или објекти со силна сезона сумите одат и до 3.000 евра. За врвни мајстори, особено оние што самостојно водат кујна, пица или скара, понудите знаат да бидат уште повисоки, но таму се бара и сериозно искуство. Не е доволно „сум работел во кујна“. Се бара брзина, дисциплина и нерви.
Келнерите се втората најбарана армија на сезоната. Основните плати најчесто се движат од околу 1.000 до 1.800 евра, зависно од местото, објектот и искуството. Но кај нив вистинската разлика ја прави бакшишот. Во фреквентни ресторани, барови и локали со странски гости, бакшишот може да ја крене заработката далеку над договорената плата.
„Добар келнер летно време не служи само кафе и вечера. Тој продава атмосфера, носи гости назад и прави промет. Затоа газдите се подготвени да платат повеќе“, објаснуваат луѓе од туризмот.
Шанкерите и бармените исто така се високо на листата. Во Црна Гора огласите често нудат околу 1.000 до 1.300 евра, а во поатрактивни локали, особено со ноќна работа, заработката расте со бакшишот. Работата изгледа лесно од страна. Музика, плажа, пијалаци. Но зад шанкот има по 10 часа стоење, брзање, нервозни гости и жештина.
Рецепционерите се посебна категорија. Платите најчесто се движат околу 1.300 до 1.500 евра, но се бара познавање јазици, компјутерска писменост и смиреност. Рецепцијата е прва линија на хотелот. Таму се решаваат поплаки, доцни пријави, изгубени резервации, незадоволни гости и сè што некој друг не успеал да среди.
Собарки, хигиеничари и помошен персонал во кујна се бараат постојано. Тие не се најплатени, но без нив нема сезона. Во Црна Гора огласите за собарки најчесто се движат од 800 до 1.000 евра, додека помошници во кујна може да земат од околу 1.000 до 1.500 евра, зависно од обемот на работа. Во Хрватска, слични позиции одат нешто повисоко во подобри објекти, особено кога се обезбедени сместување и храна.
Токму тие две ставки, сместување и храна, станаа клучни. Работниците веќе не гледаат само плата. Ако треба сами да плаќаат соба на море, математиката паѓа во вода. Затоа огласите речиси секогаш нагласуваат дека сместувањето е обезбедено. Но и тука има разлики. Едно е соба за двајца, друго е пренатрупан стан со шест кревети.
„Работниците денес прашуваат сè. Колку луѓе се во соба, колку часа се работи, има ли слободен ден, дали бакшишот се дели. Тоа порано не беше така“, велат работодавци.
За македонските сезонци, Црна Гора и Хрватска остануваат привлечни затоа што се блиску, јазикот не е голема пречка, а летото може да донесе заработка што дома тешко се собира за ист период. Но цената е висока: малку сон, многу работа и речиси никакво лето за себе.
Најплатени се готвачите, пица-мајсторите, скараџиите и искусните келнери во силни локали. Потоа доаѓаат рецепционерите, шанкерите и бармените. Помошниот персонал заработува помалку, но најлесно наоѓа работа.
И така, додека туристите бараат слободна маса со поглед кон море, газдите бараат човек што ќе ја постави таа маса, ќе ја исчисти собата, ќе ја испече рибата, ќе ја наплати сметката и утре пак ќе дојде на работа.
Сезоната почнува. А работници сè уште се бараат.