Во продавниците сликата е јасна. Луѓето веќе не купуваат како порано, не затоа што одеднаш станале поскромни, туку затоа што мора да пресметуваат. Едно масло, брашно, млеко, јајца, неколку парчиња месо, зеленчук за два дена и сметката веќе личи на цела дневница. Некој враќа производ од корпата. Некој зема помало пакување. Некој гледа акција, па дури потоа бренд.
„Не ме интересира дали инфлацијата е три, пет или осум проценти. Мене ме интересира зошто со иста плата купувам помалку“, вели скопјанец.
Официјалните податоци можат да покажат забавување на растот на цените, но тоа не значи дека цените се вратиле назад. Тоа значи само дека растат со помало темпо. За семејство што секој месец ја турка истата плата низ сè поскапи трошоци, разликата е мала. Или речиси невидлива.
Економските познавачи објаснуваат дека граѓаните не ја чувствуваат инфлацијата како просек, туку преку производите што најчесто ги купуваат. Ако храната, горивото, лековите, кириите и сметките растат побрзо од приходите, тогаш личното чувство е дека животот поскапел многу повеќе од бројката што ја објавува статистиката.
„Просечната инфлација не ја полни домашната трпеза. Граѓанинот не живее од индекс, туку од плата“, велат економските аналитичари.
Проблемот е што платите, и кога растат, најчесто доцнат зад цените. Додека работникот добие покачување, веќе поскапеле неколку основни работи. Додека пензионерот ја дочека новата усогласена пензија, сметката во аптека и на пазар веќе ја изела разликата. Токму затоа, на многумина им звучи празно кога ќе слушнат дека „инфлацијата се стабилизирала“. Стабилна за кого?
Во домаќинствата пресметката е поинаква. Се гледа дали може да се наполни фрижидерот. Дали детето може да оди на активност. Дали ќе се одложи поправката на автомобилот. Дали ќе се купат нови чевли овој месец или следниот. Дали ќе се оди на одмор или ќе се каже дека „годинава некако не ни се оди“. А сите знаат што значи тоа.
„Платата ми е иста, ама месецот стана подолг. Последните десет дена се снаоѓаме“, вели работник од приватниот сектор.
Таа реченица можеби најдобро ја опишува состојбата. Месецот не се сменил, има ист број денови. Но парите траат пократко. Тоа е инфлацијата што ја разбираат граѓаните, без табели и без проценти.
Од друга страна, работодавачите велат дека и тие се под притисок. Суровини, струја, кирии, транспорт, даноци, плати. Секој трошок некаде мора да се вгради. На крајот, најчесто завршува во цената што ја плаќа купувачот. Кругот се врти, а граѓанинот е тој што го чувствува секое вртење.
Социјалната тежина на инфлацијата не е само во тоа што поскапува храната. Таа го менува однесувањето на луѓето. Ги тера да се откажуваат од мали работи што порано не ги ни сметале за луксуз. Кафе надвор, вечера со семејството, подарок за роденден, поправка дома, викенд некаде блиску. Малите радости први паѓаат од списокот.