Пазарот на станови под кирија последниве години стана многу пожив, особено во поголемите градови. Студенти, млади семејства, луѓе што се преселуваат поради работа, но и странци, сѐ почесто бараат стан за изнајмување. Понудата има сѐ и сешто. Од уредени станови со нов мебел, до станови што на фотографија изгледаат како од списание, а во живо… друга приказна.
Економистите велат дека првата грешка што ја прават закупците е брзањето.
„Кога човек бара стан под притисок, најчесто гледа само една работа: цената. А цената не е единствениот трошок. Има сметки, греење, одржување, превоз, депозит, можни поправки. Сето тоа треба да се пресмета пред да се донесе одлука“, велат економисти што го следат пазарот на недвижности.
Затоа, првото правило е едноставно: не се залетувајте по првиот стан што ќе изгледа пристојно. Добро е да се видат неколку опции, да се споредат локацијата, состојбата на станот, сметките и условите што ги поставува сопственикот. Евтина кирија во стан со лошо греење може на крајот да излезе поскапа од малку повисока кирија во стан со подобра изолација и пониски месечни трошоци.
Многумина го гледаат станот набрзина. Пет минути, два круга низ собите, прашање дали има интернет и тоа е тоа. Погрешно. Треба да се провери водата, струјата, прозорците, вратите, бојлерот, климата, шпоретот, машината за перење, влагата околу ѕидовите и таванот. Посебно во бања и кујна. Таму најбрзо се гледа дали станот е одржуван или само нашминкан за издавање.
„Закупецот треба да се однесува како да купува половен автомобил. Не е доволно само да изгледа убаво. Треба да се провери како работи, што е сменето, што е старо и кој ќе плати ако нешто се расипе“, објаснуваат познавачи на пазарот.
Договорот е втората голема точка. И тука нема место за „ќе се договориме човечки“. Може и треба да има човечки однос, ама на хартија. Во договорот треба јасно да стои колку изнесува киријата, до кога се плаќа, колкав е депозитот, колку трае закупот, кој ги плаќа сметките, кој ги покрива поправките и под кои услови едната страна може да го раскине договорот.
Депозитот е посебна приказна. Најчесто се бара една месечна кирија однапред, но има сопственици што бараат и повеќе. Закупците треба да прашаат кога и како се враќа депозитот. Дали се враќа целосно при иселување? Дали од него се одбиваат неплатени сметки или оштетувања? Што се смета за оштетување, а што за нормално користење?
Тука често настануваат кавги. Изгребан ѕид, расипана славина, стара машина што престанала да работи. Сопственикот вели дека станарот ја расипал. Станарот вели дека машината и онака била стара. И потоа почнува пазарење околу депозитот. Затоа е паметно при вселување да се направат фотографии од станот, мебелот и уредите. Не за кавга. За доказ, ако затреба.
Експертите советуваат и да се провери дали сопственикот навистина има право да го издава станот.
„Не е непријатно да се побара доказ за сопственост или барем јасна потврда дека лицето што го издава станот е овластено за тоа. Напротив, тоа е нормална претпазливост“, велат правни познавачи.
Локацијата не се мери само со километри од центарот. Важно е дали има автобус, паркинг, продавница, аптека, училиште, градинка, дали зградата има лифт, какво е соседството и колку е безбедно навечер. Стан што изгледа одлично, но секојдневно ви троши по два часа во превоз, брзо престанува да биде добар избор.
И уште една работа што често се заборава: сметките. Пред потпис, треба да се праша колку изнесувале просечните сметки за струја, вода, парно, интернет, одржување на зграда. Не отприлика, туку реално. Ако може, да се видат стари сметки. Звучи ситничаво, ама не е.
Изнајмувањето стан не мора да биде проблем ако се влезе внимателно. Малку проверка пред вселување може да спречи многу главоболки подоцна. Станот треба да ви биде место за живеење, не причина секој месец да се прашувате: „Што ми требаше ова?“