Оваа порака сè почесто ја повторуваат економисти, кариерни советници и луѓе што секојдневно работат со компании кои бараат кадар. Велат дека изборот на професија повеќе не смее да биде романтична одлука, туку трезвена проценка.
Што значи тоа во превод? Да се избере струка што има купувач.
„Младите мора да размислуваат што ќе можат да наплатат за пет или за десет години, а не само што им изгледа интересно на 18 години“, велат економисти кои го следат пазарот на труд.
Не значи дека секој треба да стане програмер, инженер или мајстор. Но значи дека секој треба да знае каде оди со своето знаење. Едно е да се студира нешто од љубов, друго е од тоа да се плаќа кирија, кредит, сметки, храна, семејство. Тука почнува судирот меѓу желбата и реалноста.
Во Македонија сè уште има силна навика образованието да се гледа како формалност. Да се заврши нешто. Да се има диплома. Да се каже дека детето „учи факултет“. Но работодавачите сè помалку се импресионирани од тоа. Бараат луѓе што знаат да решат проблем, да продадат, да организираат, да поправат, да анализираат, да направат производ, да водат процес.
И тоа не важи само за канцелариски работи.
Познавачи на пазарот велат дека во следните години сè поголема вредност ќе имаат конкретните, практични занимања. Електричари, водоинсталатери, заварувачи, механичари, техничари за греење и ладење, луѓе што работат со машини, занаетчии со добра репутација. Не затоа што се „нов тренд“, туку затоа што ги нема доволно.
„Добрите мајстори веќе не молат за работа. Нив ги бараат, ги чекаат и ги плаќаат“, велат познавачи на состојбите.
Од друга страна, има професии во кои има премногу луѓе, а премалку работни места. Таму конкуренцијата е сурова. Платите стојат во место, а младите завршуваат во сосема други сектори, далеку од она што го учеле. И потоа доаѓа разочарувањето. Четири години факултет, уште неколку години чекање, па работа за плата што едвај ја покрива месечната кошничка.
Не е пријатно да се каже, ама мора. Не секоја диплома има иста пазарна тежина.
Експертите предупредуваат дека родителите често од добра намера ги туркаат децата кон „сигурни“ професии, според логика што важела пред 20 или 30 години. Државна работа, канцеларија, стабилна плата, мирна глава. Но економијата се смени. Компаниите се сменија. Технологијата смени цели сектори. А сигурноста, колку и да звучи чудно, денес често ја имаат оние што знаат нешто конкретно и ретко.
„Најдобра професија е онаа во која човек може постојано да се надградува и да не зависи само од едно работно место“, објаснуваат кариерни советници.
Тоа значи дека добар избор не е само факултетот, туку комбинацијата. Јазик плус продажба. Економија плус дигитални алатки. Машинство плус работа со современи системи. Занает плус добра комуникација со клиенти. Медицина плус специјализација што се бара. Земјоделство плус преработка и пласман.
Пазарот веќе не ги наградува само „учените“, туку корисните. Звучи грубо, ама така е.
Посебен проблем е што многу млади избираат професија без да разговараат со луѓе што веќе работат во таа област. Се носи одлука врз основа на впечаток, престиж, совет од роднини или слика од интернет. А потоа, кога ќе влезат во реалната работа, гледаат дека платата е ниска, напредувањето тешко, а конкуренцијата огромна.
„Пред да изберете професија, прашајте колку се заработува, колку луѓе се бараат, каде може да се работи и дали таа работа ќе постои утре“, советуваат експерти за човечки ресурси.
Ова не значи дека младите треба да се откажат од амбиција или од талент. Напротив. Но талент без план лесно станува хоби. А хоби, колку и да е убаво, ретко плаќа сметки.
Затоа изборот на занимање денес треба да биде мешавина од интерес, способност и ладна економска математика. Што сакам? Што знам? Што се бара? Кој ќе ми плати за тоа?
Токму тие прашања можат да спасат години лутање.
Зашто на крајот, професијата не е само титула пред име. Таа е начин на живот. Од неа зависи дали човек ќе има простор да расте, да заработува, да не биде уценет со првата плата што ќе му ја понудат.
А најдобрата работа? Таа не е секогаш најгласната, најмодерната или најубаво спакуваната. Често е онаа што некој навистина има потреба да ја плати.