Скопскиот квадрат, кој изминативе години стана симбол на недостижен животен план за многу семејства, очигледно забавува. Прашањето е дали конечно почнува ладење на пазарот или, пак, градот влегува во нова фаза – фаза на замрзнати високи цени, во која становите не поскапуваат брзо како порано, но и не поевтинуваат.
За купувачите, разликата е важна само на прв поглед. Во џебот, ефектот е речиси ист: квадратот останува скап, кредитите тежат, а одлуката за купување стан станува сè потешка.
„Не би рекле дека пазарот паднал. Тоа би било претерано. Но очигледно е дека купувачите веќе не влегуваат толку лесно во зделки како пред две или три години. Цените се високи, а просторот за ново силно поскапување е многу потесен“, коментираат аналитичари за пазарот на недвижности.
Најголемиот проблем за граѓаните е што забавувањето не значи и олеснување. Ако цената на станот лани пораснала, а годинава речиси стои во место, тоа не значи дека станот станал подостапен. Напротив. Тој само останал скап.
Многумина токму тука ја чувствуваат неправдата на бројките: статистиката покажува стабилизација, но реалниот живот покажува дека за стан во Скопје и понатаму треба или сериозна заштеда, или голем кредит, или помош од семејството. А најчесто – сè заедно.
Во агенциите за недвижности се забележува дека интересот не исчезнал, но купувачите се попретпазливи. Дел од нив чекаат, надевајќи се дека цените ќе попуштат. Дел се откажуваат од поголем стан и бараат помала квадратура. Дел се селат кон периферија, таму каде што квадратот е нешто подостапен, иако и таму веќе одамна нема „евтини“ зони како порано. Скопје се прошири, ама цените се проширија уште побрзо.
„Купувачите прашуваат, разгледуваат, споредуваат. Не е како порано – да видат стан, да донесат одлука за неколку дена и да завршат работа. Сега секој квадрат се мери со рата, со плата, со трошоци за живот. И нормално е тоа“, велат луѓе од секторот.
Високите цени не се случајност. Во изминатите години врз нив влијаеја повеќе фактори: поскапена градба, повисоки трошоци за материјали и работна сила, ограничена понуда на атрактивни локации, но и силна желба на граѓаните парите да ги чуваат во недвижност. За многумина, станот не е само дом, туку и заштита од инфлација, инвестиција, наследство за децата. Таквиот менталитет го држи пазарот цврст, дури и кога дел од купувачите почнуваат да се повлекуваат.
Но, има и друга страна. Платите не го следеа растот на становите со исто темпо. Тоа е клучниот јаз. Кога квадратот оди нагоре побрзо од приходите, пазарот може извесно време да се држи на ентузијазам, кредити и семејни заштеди. Но не бесконечно. Во еден момент, купувачот запира. Не затоа што не сака стан. Сака. Само што математиката веќе не му излегува.
Експертите предупредуваат дека не треба брзо да се очекува голем пад на цените. Причината е едноставна: инвеститорите не се под силен притисок масовно да намалуваат, особено ако становите се градени со поскапи материјали и со повисоки влезни трошоци. Дополнително, недвижностите во Скопје сè уште се гледаат како сигурно место за капитал. Тоа ја држи цената високо, дури и кога продажбата оди побавно.
„Можно е да гледаме подолг период на стагнација, а не класичен пад. Тоа значи дека цените би можеле да останат околу сегашните нивоа, со мали поместувања нагоре или надолу, зависно од локацијата, квалитетот и фазата на градба“, оценуваат познавачи.
Во превод, пазарот може да се „олади“ без купувачите вистински да почувствуваат олеснување. Тоа е најнезгодното сценарио: нема нов ценовен шок, ама нема ни враќање назад. Становите стојат скапи, продавачите не брзаат да спуштат цена, купувачите чекаат подобар момент, а градот живее во некаква тивка неизвесност. Сите гледаат во бројките, ама секој си ја пресметува својата мака.
Особено чувствителен останува сегментот на новоградбите. Таму цените најчесто се највисоки, а купувачите најмногу очекуваат квалитет. Но, во пракса, не секогаш добиваат пропорционална вредност за парите. Локацијата и понатаму е главниот диктатор на цената, па стан во подобро поврзана населба може да биде недостижен и за семејства со две солидни плати. А кога на тоа ќе се додадат паркинг, уредување, мебел, нотарски трошоци, даноци… тука веќе приказната станува потешка.
Скопје денес има пазар на недвижности што формално покажува знаци на смирување, но суштински останува затворен за голем дел од граѓаните. Раст од 0,1 отсто на квартално ниво можеби изгледа како пауза. Како здив. Но по раст од 16,7 отсто на годишно ниво, тој здив не е доволен за некој што со години собира за учество за кредит.
Затоа дилемата не е само економска, туку и социјална. Ако цените останат високи, а платите не се приближат до нив, станот во Скопје ќе продолжи да биде цел што се одложува. Една година, па уште една. Па „ајде ќе видиме“. И така, животните планови се преместуваат во иднина, додека квадратот стои таму горе – можеби веќе не лета, ама сè уште е високо. Недостижно за многумина.
Извор:denar.mk