За новите генерации, клучни се способноста за прилагодување, континуираниот развој и можноста за избор на подобри прилики. Тие не остануваат нужно на едно работно место, подготвени се почесто да ја менуваат работата, компанијата, работната средина и улогите, а сè помалку ги плаши и период без формално вработување.
Соговорниците на Infostud – д-р Вељко М. Мијушковиќ од Економскиот факултет во Белград, Иван Миниќ, маркетинг експерт и консултант за развој на бизнис, и Марија Станојевиќ, People and Culture Lead и соработничка на платформата Career Launch – се согласуваат дека сигурноста денес повеќе не значи фиксна плата и договор на неопределено време, туку комбинација од вештини, искуство и можност за избор.
Како што велат, односот кон трајното вработување е суштински и трајно променет. Ако порано честото менување работни места се сметаше за „црвено знаме“ при вработување, денес HR професионалците се навикнати на тоа, ги следат движењата на кандидатите за побрзо да реагираат и поефикасно да управуваат со процесот на регрутација.
Односот кон работата, работодавачот и развојот на кариерата значително се промени во последните неколку децении.
„Постарите генерации, како бејби-бумерите и генерацијата X, веруваа во стабилноста на системот кој подоцна нагло се распадна, заедно со бројни индустрии и работни места. Миленијалците растеа набљудувајќи ги тие искуства и разочарувања, во свет кој брзо се менуваше и на кој многумина не успеаја да се прилагодат. Истовремено, токму тие први почнаа да ги користат можностите што ги донесоа технологијата и интернетот. Генерацијата Z денес влегува на пазарот на труд со сосема поинаков поглед – за нив таквата средина е природна, па затоа носат и поинакви одлуки кога станува збор за кариерата“, објаснува Миниќ.
Тој додава дека младите денес ги користат сите можности што им стојат на располагање и се водат од логиката: ако можеш да заработуваш исто или повеќе, а притоа да имаш контрола врз своето време, зошто би избрал ригидна работна структура?
Според Марија Станојевиќ, пред само десет години сè уште постоеше желба да се остане во една компанија и да се гради кариера во една област.
„Ние работата ја доживувавме многу лично, додека денешните млади јасно го одвојуваат професионалниот од приватниот живот. Исто така, кај нашата генерација постоеше многу поголем страв од можноста да се изгуби работното место отколку што денес го забележувам кај младите.“
Д-р Вељко М. Мијушковиќ додава дека младите денес стабилноста не ја гледаат во тоа да имаат постојана работа, туку во способноста брзо да најдат нова. Тоа е премин од „сигурност на позицијата“ кон „сигурност на вработливоста“.
Привремен тренд или трајна промена на пазарот на труд?
Според Мијушковиќ, станува збор за трајна промена. Пазарот на труд стана подинамичен, технологијата сè побрзо ги менува професиите, а младите успешно се приспособуваат.
„Она што некогаш претставуваше ризик – промена на работното место – денес сè повеќе се смета за нормален чекор во развојот на кариерата“, вели Мијушковиќ.
Марија додава дека се промени и самата концепција за работата и професиите. Младите се свесни дека работата што денес ќе ја изберат можеби ќе изгледа сосема поинаку, а можеби и нема да постои за неколку години.
„Со појавата на вештачката интелигенција, пазарот на труд постојано се редефинира, а работните места стануваат сè повеќе мултидисциплинарни и флексибилни. Затоа, континуираното учење и разновидните вештини стануваат клучни за да се остане конкурентен.“
Наместо класична работа од 9 до 17 часот, сè повеќе луѓе се насочуваат кон freelance ангажмани, проектна работа и скратено работно време. Кандидатите што активно ги следат огласите често работат и по неколку работи истовремено, а овие промени најизразено се забележуваат во ИТ секторот и маркетингот, особено во областа на социјалните мрежи.
„Постојаното вработување го избегнуваат поради желбата за поголема слобода, бегство од корпоративните стереотипи и повисоки финансиски очекувања. Забележливо е и дека нивните очекувања за плата често не се усогласени со нивното искуство. Особено кај генерацијата Z се гледа потребата од подобар баланс помеѓу работата и приватниот живот, како и свесноста за важноста на менталното здравје – нешто што многу претходни генерации не успеаја да го постигнат“, нагласува Станојевиќ.
Според неа, младите најчесто остануваат на една позиција една до две години. Работното место најчесто го менуваат поради недостиг на баланс помеѓу работата и приватниот живот, незадоволство од платата или недостаток на можности за учење и професионален развој.
Истражувањето на порталот Startuj Infostud за генерацијата Z, спроведено меѓу 1.805 млади во Србија, потврдува дека флексибилните модели на работа стануваат еден од најважните фактори при изборот на работодавач.
Д-р Мијушковиќ истакнува дека за многу млади денес е поважно да имаат можност да напредуваат, да менуваат работни места и услови за работа, отколку да останат на едно место без перспектива.
Кој ги диктира условите на пазарот на труд?
Според Иван Миниќ, пред само десетина години работодавачите ги диктираа правилата, бидејќи невработеноста беше висока и тие имаа можност да избираат меѓу кандидатите. Денес ситуацијата е поинаква – недостига работна сила, а изборот сè повеќе е во рацете на вработените.
„Во последните десетина години многу работодавачи беа принудени значително да ги променат своите традиционални модели на работа. Пандемијата покажа дека голем број работни задачи можат успешно да се извршуваат и надвор од канцеларија, односно од далечина. Иако тоа не е можно за сите професии, уделот на работните позиции што овозможуваат флексибилна работа порасна од околу 10–15 проценти пред ковид-пандемијата на денешни 50–60 проценти.“
Тој додава дека пазарот, а делумно и младите, ги научиле работодавачите дека без прилагодување на новите околности нема да можат да останат конкурентни.
„Сè почесто слушам млади луѓе кои имаат дополнителен извор на приходи, работат повеќе ангажмани и не зависат целосно од едно работно место. Затоа и многу послободно ги носат своите одлуки отколку оние што немаат никаква алтернатива. Со децении живееме во тешки времиња кои ги научија луѓето да трпат и кога не треба. Овие млади не го прифаќаат тоа и верувам дека токму така создаваат поздрава клима на пазарот на труд.“
Според него, достапноста на знаењето ги отвори вратите кон поголема слобода.
„Знаењето е единственото нешто што никој не може да ни го одземе. Денес тоа е подостапно од кога било. Секој што има компјутер или паметен телефон може релативно лесно да дојде до информации и да научи многу. Прашањето е само дали има желба и подготвеност да вложи време. За оние што се подготвени, иднината е светла“, вели Миниќ.
Марија Станојевиќ додава дека однесувањето на вработените во голема мера зависи од можностите што ги нуди пазарот. Во ИТ секторот, маркетингот и креативните индустрии, честите промени на работното место се нормални, па дури и посакувани, додека во јавниот сектор и традиционалните индустрии стабилноста сè уште има поголема вредност.