Дополнителен притисок создава демографијата. Во Македонија моментално има околу 709.000 регистрирани вработени, додека проценките изнесени од Владата укажуваат дека за 15 до 20 години нивниот број би можел да се намали под 500.000.
Таквото намалување не би било проблем само за компаниите кои веќе се соочуваат со недостиг на кадар, туку би можело да создаде дополнителен товар и врз пензискиот и здравствениот систем.
Македонија побавно се приближува кон ЕУ од дел од регионот
Податоците на Светската банка покажуваат дека разликите во регионот се значителни.
Албанија, Србија и Црна Гора во последната деценија го намалиле доходовниот јаз со европскиот просек за седум до десет процентни поени. Македонија, во истиот период, го намалила за околу четири процентни поени и достигнала приближно 42 проценти од просечниот БДП по жител во ЕУ.
Земјата по осамостојувањето успеала за помалку од две децении да премине од категоријата земји со понизок среден доход во групата со повисок среден доход. Сепак, според Светската банка, во последните 17 години напредокот во оваа насока стагнира.
Со сегашниот просечен раст од околу 2,4 проценти годишно, побрзото приближување кон европскиот животен стандард останува тешко остварливо.
За раст од 5 проценти би биле потребни околу 800.000 вработени
Недостигот на работна сила е еден од факторите што може дополнително да го ограничи економскиот потенцијал.
Според изнесените проценки, Македонија моментално има околу 709.000 регистрирани вработени, додека за поинтензивен економски раст од околу пет проценти би биле потребни најмалку 800.000 вработени кои создаваат доход.
Тоа значи дека уште сега недостигаат околу 90.000 работници за такво темпо на економска експанзија.
Поголемиот проблем, сепак, е долгорочниот тренд. Премиерот Христијан Мицкоски предупреди дека поради демографските промени во следните 15 до 20 години бројот на вработени би можел да се спушти под 500.000.
Таквото сценарио би значело помал број луѓе кои работат и уплаќаат придонеси, што би создало дополнителни предизвици за економијата, пензискиот и здравствениот систем.
Како можни одговори на проблемот се посочуваат продолжувањето на работниот век за оние што сакаат и можат да работат подолго, политики насочени кон демографските трендови, поголемо активирање на домашната работна сила, како и потребата од увоз на работници доколку домашната понуда не биде доволна.
Дел од потенцијалната работна сила останува неискористен
Светската банка укажува дека проблемот не е само во намалувањето на населението, туку и во недоволното искористување на постојниот човечки капитал.
Учеството на жените на пазарот на трудот е за 19 процентни поени пониско од она на мажите. Истовремено, околу 24 проценти од младите не се вработени, ниту се вклучени во образование или обука.
Проблем постои и во усогласувањето на образованието со потребите на пазарот. Околу 22 проценти од работниците се преквалификувани за работните места што ги извршуваат, додека Светската банка предупредува и на пад на квалитетот на образованието.
Иселувањето дополнително го намалува расположливиот човечки капитал, а компаниите сè потешко наоѓаат работници со соодветни знаења и вештини.
Платите растат побрзо од продуктивноста
Друг важен предизвик е продуктивноста. Според анализата, растот на платите го надминува растот на продуктивноста, што може да ја намалува конкурентноста на домашните компании.
Ниските приватни инвестиции и недоволната технолошка интеграција дополнително го ограничуваат просторот за побрз економски развој.
Светската банка оценува дека досегашниот модел, кој во голема мера се потпира на приватната потрошувачка и странски директни инвестиции со пониска додадена вредност и висок увозен интензитет, постепено ги достигнува своите граници.
Дополнителна слабост е концентрацијата на извозот на релативно мал број производи и пазари.
И дел од инвестициите не придонесуваат доволно за зголемување на производствениот и технолошкиот капацитет, што го ограничува потенцијалот за создавање поголема додадена вредност.
Висока концентрација во голем дел од економијата
Светската банка посочува и на проблеми со конкуренцијата. Во 10 од 14 анализирани сектори, најголемите компании контролираат повеќе од половина од приходите.
Таквата концентрација може да ја ограничува конкуренцијата, а како дополнителни пречки за подобрување на деловната и инвестициската клима се наведуваат слабостите во владеењето на правото и корупцијата.
Од друга страна, последните домашни показатели покажуваат и позитивни движења. Според податоците изнесени од Владата, во последните два месеца од третиот квартал извозот пораснал за приближно 13 до 14 проценти, при понизок раст на увозот.
Зголемената инвестициска активност се поврзува и со субвенционираните кредити што компаниите ги користат за модернизација и унапредување на производството.
Со реформи растот би можел да достигне 3,8 проценти
Според Светската банка, Македонија има простор значително да го подобри економскиот потенцијал, но за тоа се потребни долгорочни промени.
Меѓу приоритетите се подобро економско управување, поголема конкуренција, инвестиции во технологија и иновации, подобра енергетска ефикасност и поефикасно користење на човечкиот капитал.
Посебно значење има зголемувањето на учеството на населението на пазарот на трудот, подоброто усогласување на образованието со потребите на компаниите и создавањето услови работниците да останат во земјата.
Доколку се спроведат потребните реформи, Светската банка проценува дека просечниот економски раст би можел да се зголеми од сегашните околу 2,4 на 3,8 проценти годишно до 2050 година, со потенцијал за создавање околу 250.000 повеќе и подобро платени работни места.
Предизвикот за Македонија, според тоа, не е само да одржува стабилни економски показатели на краток рок. Со стареење на населението, иселување и потенцијално значително намалување на бројот на работници, клучно ќе биде економијата да создава поголема вредност со расположливата работна сила. Без повисока продуктивност, инвестиции и подобро искористување на човечкиот капитал, приближувањето кон европскиот животен стандард ќе продолжи со бавно темпо.