Европската комисија потврди дека на земјите членки им е дозволена одредена флексибилност со цел да се избегнат гужви и сериозни застои на границите за време на летната туристичка сезона.
Станува збор за новиот Entry/Exit System (EES), кој предвидува биометриска регистрација на патници од земји надвор од ЕУ, како Велика Британија и САД, преку земање отпечатоци од прсти и фотографија од лицето. Иако системот официјално започна со постепена примена во октомври 2025 година, неговата целосна примена е планирана за 10 април 2026 година.
Сепак, досегашната имплементација веќе покажа сериозни проблеми.
Долги чекања, пропуштени летови и повеќечасовни гужви
На аеродромите и пристаништата каде што EES веќе се применува, патниците без виза се должни да се регистрираат на посебни киосци. Како што опфатот на системот се зголемуваше – од почетни 10% на 35% од јануари оваа година – проблемите стануваа сè поизразени.
Според извештај на организацијата Airport Council International (ACI) Europe, времето за обработка на патници на граничните контроли е зголемено и до 70%, додека чекањата во шпиц периоди достигнувале и до три часа. Во одредени случаи, патниците поради доцнења дури и ги пропуштале летовите.
Најдрастичен пример е забележан во Лисабон, каде што аеродромот во декември бил принуден да го суспендира EES системот на три месеци поради, како што беше наведено, „сериозни недостатоци“ во функционирањето на граничната контрола. Чекањата, според извештаите, достигнувале и до седум часа.
Летната сезона како тест за издржливоста на системот
Иако земјите членки се обврзани од 10 април 2026 година да го имплементираат EES на сите гранични премини, Европската комисија остави простор за привремено олеснување на правилата. По овој датум, државите ќе можат делумно да ја суспендираат примената на системот за дополнителен период од 90 дена, со можност за продолжување од уште 60 дена, токму со цел да се покрие летната туристичка сезона.
„Воведувањето на систем од вакви размери е исклучително сложен процес. Со продолжување на флексибилноста во текот на летото, на земјите членки им даваме алатки за управување со потенцијалните проблеми и, што е најважно, за избегнување на летен патнички хаос“, изјави портпаролот на Европската комисија, Маркус Ламерт.
За патниците, ова во пракса значи дека и во наредните месеци на одредени гранични премини ќе продолжи да се применува класичното рачно печатирање на пасоши.
Авионската индустрија предупредува на безбедносни ризици
Одлуката на Европската комисија следува по остри критики од авио-индустријата. ACI Europe предупреди дека тековниот начин на имплементација на системот создава „значителна непријатност за патниците“, додека генералниот директор на организацијата, Оливие Жанкoвец, оцени дека понатамошното проширување на EES без соодветни мерки може да доведе до сериозни нарушувања во работењето на аеродромите и авиокомпаниите, па дури и до безбедносни ризици.
Сличен став изрази и британската туристичка асоцијација ABTA, која во јануари ги повика граничните власти поактивно да ги користат механизмите за вонредни ситуации.
„Граничните служби имаат можност привремено да го запрат системот или да ги ограничат контролите, и важно е тие опции да се користат за да се овозможи непречен проток на патници“, изјави Марк Танцер, извршен директор на ABTA.