Болниците работат, ординациите се отворени, апаратите светат, но луѓето, тие што треба да стојат зад нив, се сè помалку.
Според податоците со кои располагаат институциите, но и синдикатите, последната деценија земјата ја напуштиле илјадници лекари, медицински сестри и техничари. Дел заминале веднаш по дипломирањето, други по неколку години искуство, кога веќе биле најпотребни. Заедничко им е едно: чувството дека овде нема простор за професионален раст, ниту сигурност дека трудот ќе биде вреднуван.
„Не заминуваат само поради платата, туку поради целокупниот систем“, велат познавачи на состојбите во здравството.
Во клиничките центри недостигаат цели тимови. Одделенија функционираат на работ на издржливоста, со дежурства што се влечат со часови и со персонал кој одамна ја надминал границата на нормалното оптоварување.
Еден искусен здравствен работник, со години стаж, вели дека понекогаш има чувство дека системот се одржува исклучиво на ентузијазам и навика.
„А тоа не трае бесконечно“, додава тој.
Експертите предупредуваат дека проблемот не е само квантитативен, туку и квалитативен. Кога заминуваат најдобрите, тие што имаат амбиција и знаење, празнината не може лесно да се пополни.
Младите што остануваат често се соочуваат со недостиг од менторство, со застарена опрема и со административни лавиринти што ги трошат и нервите и времето.
Во таква средина, прашањето „зошто да останам?“ станува сосема логично.
Посебно загрижува фактот што емиграцијата не ги погодува само големите градови.
Во помалите места, каде и онака има хроничен недостиг од лекари, заминувањето на еден специјалист значи практично затворање на цела здравствена услуга.
Пациентите патуваат со часови за преглед што некогаш го имале пред врата.
Аналитичарите предупредуваат дека токму тука се создава најдлабоката нееднаквост, меѓу оние што можат да си дозволат приватно лекување и оние што зависат од јавниот систем.
Од друга страна, државата инвестира во образование. Се финансираат факултети, специјализации, обуки. Но, ефектот често завршува надвор од границите.
„Ние образуваме кадар за туѓи здравствени системи“, велат експерти, со доза горчина.
И тука доаѓа клучното прашање – дали е проблемот во парите, или во чувството дека системот не те гледа, не те слуша, не те штити.
Решенијата, барем на хартија, се познати. Подобри услови за работа, јасни кариерни патеки, транспарентни вработувања, достоинствени плати.
Но во пракса, работите се движат бавно, понекогаш толку бавно што младите веќе имаат спакувано куфери. А кога еднаш ќе заминат, ретко се враќаат. Не затоа што не сакаат, туку затоа што таму некој им понудил систем што функционира.
На крајот, ова не е само здравствено, туку и општествено прашање. Денес заминува лекарот што те лекува, утре медицинската сестра што ти ја дава терапијата, задутре целиот тим што треба да се грижи за твоето дете или родител.
И тогаш, сосема природно, се наметнува дилемата – ако овој тренд продолжи, кој ќе нè лекува утре? Или уште попрецизно… дали ќе има кој?