На главната улица на охридското шеталиште, каде што во летните денови се мешаат туристи, семејства, деца со балони, странци со фотоапарати и домашни гости што внимателно гледаат во ценовниците, една топка сладолед најчесто чини 70 денари. Но, има и посебни вкусови. Фстакот, на пример, се продава по 140 денари за една топка.
На прв поглед, можеби не звучи драматично. Една топка, две топки, лето е, Охрид е, луѓе излегле да прошетаат. Но, кога ќе се собере сметката, сликата станува поинаква.
Ако едно четиричлено семејство купи сладолед, со просечно по две топки во корнет, а во секој корнет едната топка да биде од фстак, тогаш само сладоледот ќе ги чини 840 денари. Потоа доаѓаат и корнетите, кои се наплаќаат дополнително по 30 денари. За четири корнети, тоа се уште 120 денари.
Вкупно: 960 денари.
Речиси илјадарка за сладолед.
Токму оваа сметка деновиве ја коментираат граѓани кои велат дека цените во туристичките места сè повеќе се оддалечуваат од домашниот стандард. Не зборуваат само за сладоледот. Тој е само највидливиот, наједноставниот пример. Она што некогаш било спонтано задоволство по прошетка крај езеро, денес за дел од семејствата станува трошок што се мери со ручек, со гориво, со дневница.
„Не е проблем дали некој ќе купи или нема да купи. Проблем е што обична семејна прошетка почнува да личи на финансиска пресметка“, велат дел од граѓаните што реагираат на цените.
Најголемата забелешка не е само во тоа што сладоледот поскапел. Граѓаните велат дека ги нервира чувството дека сè што е на добра локација автоматски мора да биде драстично поскапо. Главна улица, поглед кон езеро, летна сезона, многу туристи. Тоа, се разбира, има своја цена. Но, прашањето што си го поставуваат домашните гости е едноставно: до каде?
Познавачи на угостителскиот сектор велат дека цените во туристичките центри секогаш се повисоки од просекот, особено на места каде што има голема фреквенција на гости и кратка сезона во која угостителите се обидуваат да заработат повеќе. Трошоците за кирија, струја, плати, суровини и набавка не се мали. И тоа е реален аргумент.
Но, од другата страна е купувачот.
А купувачот во Македонија не пресметува како турист од Холандија, Германија или од Скандинавија. Домашниот гостин пресметува во денари. Пресметува колку му останале од платата, колку чини паркинг, колку е горивото до Охрид, колку ќе плати за ручек, дали децата ќе побараат сок, пуканки, палачинка, играчка. И на крај, сладолед.
Тука веќе не станува збор само за цена на една топка. Станува збор за чувство дека Охрид, особено центарот, станува сè потешко достапен за обично семејство од Македонија.
Сладоледот отсекогаш бил дел од летната слика на градот. Деца со извалкани маици од чоколадо, родители што брзаат да избришат растопена ванила од прсти, редици пред излозите, прашањето „кој вкус ќе го земеш?“ и оној класичен одговор: „Не знам, ќе видам“. Тоа е мала сцена, но многу позната.
Сега таа сцена има и нов момент. Родителот го гледа детето, го гледа ценовникот, па прави брза математика. Не затоа што не сака да купи. Туку затоа што 960 денари за четири сладоледи веќе не се ситница.
Дел од угостителите, пак, би рекле дека никој никого не тера да купи. И формално, тоа е точно. Пазарот е слободен. Кој сака купува, кој не сака продолжува понатаму. Но, во туристички град што живее и од домашни гости, цените не се само приватна работа на продавачот. Тие ја градат и сликата за местото.
Ако впечатокот на семејството по прошетката е дека сè било убаво, ама прескапо, тогаш тој впечаток се носи дома. Се прераскажува. Се споредува. Се става на Фејсбук. И следниот пат, можеби ќе се размисли двапати дали прошетката низ центарот ќе заврши со сладолед или само со поглед кон излогот.
Охрид има право да заработи од сезоната. Тоа никој сериозен не го оспорува. Но, има и нешто друго што не се мери само во каса. Има чувство за мерка. За домашниот гостин. За семејството што дошло да прошета, не да пресметува како на шалтер.
Зашто, кога сладоледот ќе стане луксуз, тогаш летото почнува да има малку поинаков вкус. Поскап. И не баш сладок.