Потребата од вакви работници е особено изразена во познатите овоштарски региони во Македонија, како Преспа, Росоманско и Тиквешијата. Сопствениците на поголеми насади тешко можат сами навреме да ја завршат резидбата, па во сезоната бараат дополнителна работна сила.
Сепак, за разлика од дел од останатите сезонски земјоделски работи, кај кастрењето не е доволна само физичката подготвеност.
Не е доволно само да знаете да ракувате со ножици
Иако од страна може да изгледа како едноставна работа, правилната резидба бара знаење и искуство. Кастрачот треба да ги разликува родните од лисните пупки, да знае како се развива конкретното овошно дрво и да процени кои гранки треба да се отстранат, а кои да останат.
Дополнително, не постои едно правило кое може да се примени на сите овошки. Јаболкниците, крушите, праските и кајсиите имаат различни потреби, а начинот на кастрење може да се разликува и меѓу сортите од ист овошен вид.
Добриот кастрач треба да процени која гранка има потенцијал да даде род, која непотребно ја згуснува крошната и што треба да се зачува за следната сезона.
Токму затоа неправилното кастрење може да значи многу поголема загуба од цената на една дневница – може да го намали приносот, а последиците понекогаш да се чувствуваат и во следните години.
Искуството се стекнува со години
Основната техника може да се совлада релативно брзо, но самостојната работа во голем насад бара значително повеќе искуство.
Потребно е низ рацете на работникот да поминат голем број дрвја, но и да има можност да го следи резултатот од својата работа – како овошката реагирала на резидбата и каков род дала следната сезона.
Поради тоа, искусните кастрачи имаат значително поголема вредност на пазарот на сезонски труд од работниците без претходно искуство.
Дневницата може да достигне и 50 евра
Регионалните искуства покажуваат дека добар и искусен кастрач во сезона може да заработи и околу 50 евра дневно, особено доколку има постојани клиенти и однапред договорени насади.
Сепак, станува збор за физички напорна работа. Работниот ден се поминува на отворено, често при ниски температури, а истовремено се бараат и брзина и голема прецизност.
И податоците од анализите за сезонската работа во македонското земјоделство покажуваат дека специјализираните вештини носат повисока заработка. Дневницата за резидба може да достигне околу 2.000 денари, додека за уште постручни работи, како калемењето садници, посветен и искусен работник може да заработи од 4.000 до 5.000 денари дневно.
Сезонски работници има сè помалку
Недостигот од работна сила веќе подолго време е проблем во земјоделството, а тоа особено се забележува во периодите кога за кратко време треба да се заврши голем обем работа.
Во Преспа, на пример, во изминатите години овоштарите имаа проблем да најдат доволно луѓе за берба на јаболка. Дневниците се движеа над 2.000 денари, а во одредени сезони достигнуваа и околу 2.700 денари.
За да привлечат работници, дел од земјоделците покрај дневницата обезбедуваат и храна, превоз или сместување.
Кај резидбата проблемот е уште поголем бидејќи бројот на луѓе што можат физички да ја извршуваат работата е многу поголем од бројот на оние што навистина знаат правилно да кастрат.
Добрите мајстори често се резервирани однапред
Кога станува збор за овоштарник кој треба да носи род со години, најевтината работна сила не секогаш е и најисплатлива. Една погрешна резидба може да предизвика штета чија вредност е многукратно поголема од дневницата на работникот.
Поради тоа, искусните кастрачи најчесто ја градат својата работа преку препораки. Овоштарите повторно ги ангажираат луѓето со кои имале добро искуство, а нивните контакти се пренесуваат од еден производител на друг.
За најдобрите, тоа значи дека голем дел од сезоната може да биде договорена уште пред да започне резидбата.
Иако станува збор за стар земјоделски занает, денес комбинацијата од знаење, искуство и недостиг на квалификувана работна сила го прави добриот кастрач сè побаран – и сè подобро платен.