За дел од македонските граѓани, извршувањето е финансиска реалност со која се соочуваат секој месец. Дел од нивната плата се задржува за отплата на претходно настанати долгови, а некои со години живеат со ограничени средства за секојдневните потреби.
Од друга страна, доверителите, меѓу кои се и бројни компании, се обидуваат да ги наплатат средствата што им следуваат, а кои често им се неопходни за нормално функционирање.
Податоците од годишниот извештај на Комората на извршители покажуваат колкаво е финансиското значење на овој систем.
Од граѓаните наплатени четири милиони евра повеќе од претходната година
Според извештајот, во 2025 година преку присилна наплата во Македонија биле наплатени вкупно 137,4 милиони евра.
Од физички лица биле наплатени 50,9 милиони евра, од компании 63,5 милиони евра, додека наплатата од државата изнесувала 24,8 милиони евра.
За споредба, во 2024 година вкупната наплата достигнала 160,6 милиони евра, што значи дека во 2025 година е забележано намалување.
Сепак, кај граѓаните трендот е спротивен.
Во 2024 година од физички лица биле наплатени 46,9 милиони евра, додека во 2025 година износот се зголемил на 50,9 милиони евра.
Тоа претставува зголемување од приближно четири милиони евра и највисока годишна наплата од граѓаните досега.
Над 160.000 нови предмети за извршување
Во текот на минатата година, извршителските канцеларии евидентирале 178.649 примени барања за извршување.
Сепак, не сите биле нови предмети. Од вкупниот број, 17.919 биле преземени од канцеларии на извршители на кои им престанала должноста.
Оттука, бројот на реално новопримени предмети изнесувал 160.730.
Во истиот период биле завршени 77.947 предмети, а стапката на реализација, пресметана според методологијата наведена во извештајот, изнесувала 43,63 проценти.
Важно е да се нагласи дека бројот на предмети не го претставува бројот на граѓани што имаат долгови.
Едно физичко лице може да биде должник во повеќе постапки, на пример по основ на кредит, неплатени комунални сметки или други финансиски обврски.
Затоа, од овие податоци не може прецизно да се утврди колку различни граѓани во Македонија се соочуваат со присилна наплата, ниту колкумина имаат повеќе активни извршни предмети.
Долговите можат да се отплаќаат со години
За граѓаните со пониски месечни примања, присилната наплата може да претставува долгорочен финансиски товар.
Законот предвидува ограничувања на делот од платата што може да биде предмет на извршување. Кај примањата до висината на просечната плата, за обични кредитни побарувања и под соодветните законски услови, се применува ограничување од една петтина.
На пример, доколку граѓанин прима нето-плата од 30.000 денари и ги исполнува условите за ваква заштита, месечната задршка за такво побарување би можела да изнесува најмногу 6.000 денари.
Ако долгот изнесува 300.000 денари, само за отплата на главницата би биле потребни 50 месеци, односно повеќе од четири години.
Ова е поедноставена пресметка во која не се вклучени каматите, дополнителните трошоци и можноста за наплата од друг имот.
За должникот, ваквата состојба значи долгорочно намалување на расположливите месечни приходи. За доверителот, пак, тоа може да значи повеќегодишно чекање за целосна наплата.
Законските ограничувања имаат цел да заштитат дел од примањата на граѓаните, но не значат ослободување од обврската за враќање на долгот.
Компаниите како доверители наплатиле над 105 милиони евра
Присилната наплата не се однесува само на долговите на физичките лица. Таа има големо значење и за работењето на компаниите.
Во 2025 година, деловните субјекти во улога на доверители преку извршители наплатиле повеќе од 105,3 милиони евра.
Овој податок не треба да се меша со износот наплатен од компаниите како должници, бидејќи фирмите можат да имаат побарувања и од други правни лица и од граѓани.
За една компанија, ненаплатените побарувања можат да создадат сериозни проблеми со ликвидноста.
Фирма која има извршено услуга или испорачано производи, но не ги добила парите навреме, може да се соочи со тешкотии при исплата на плати, подмирување обврски кон добавувачи или финансирање нови деловни активности.
Во такви ситуации, компаниите понекогаш се принудени да користат дополнителни кредити, да одложуваат плаќања или да ги намалуваат планираните инвестиции.
Кога една компанија доцни со плаќање, последиците можат да се пренесат и врз нејзините деловни партнери, а посредно и врз вработените.
Затоа, ефикасната наплата на побарувањата има важна улога во одржувањето на ликвидноста на стопанството.
Најголем дел од наплатата е во Скопје
Податоците покажуваат дека најголемиот износ на наплатени средства е регистриран на скопското подрачје.
Во 2025 година, извршителите од ова подрачје наплатиле околу 69,8 милиони евра, односно приближно половина од вкупната наплата во државата.
Следува подрачјето на Битола и Ресен со околу 10,7 милиони евра, а потоа подрачјето што ги опфаќа Велес, Гевгелија, Кавадарци и Неготино, со приближно 9,8 милиони евра.
Сепак, овие податоци не значат дека граѓаните во Скопје се најзадолжени.
Статистиката се однесува на подрачјата на извршителите, а не на износот на долговите по жител. Дополнително, во главниот град е концентриран значителен дел од деловната и финансиската активност во земјата.
За две децении наплатени повеќе од 2,22 милијарди евра
Од воспоставувањето на системот на извршители до крајот на 2025 година, во Македонија преку присилна наплата биле наплатени повеќе од 2,22 милијарди евра.
Станува збор за средства што биле пренесени од должниците кон доверителите врз основа на претходно настанати обврски, а не за новосоздадена економска вредност.
Од една страна, функционирањето на системот овозможува доверителите да ги остварат своите законски побарувања и придонесува за поголема сигурност во деловните односи.
Од друга страна, долготрајните извршувања можат значително да ја ограничат финансиската состојба на домаќинствата, особено кога станува збор за граѓани со ниски приходи или повеќе долгови.
За компаниите, доцнењето со наплатата претставува ризик за тековното работење, додека за презадолжените граѓани секоја дополнителна обврска може уште повеќе да ја усложни финансиската состојба.
Рекордните 50,9 милиони евра наплатени од граѓаните во 2025 година покажуваат дека присилната наплата останува значаен дел од финансиската реалност во Македонија. Истовремено, бројките го отвораат и поширокото прашање за причините поради кои толку многу обврски остануваат неплатени сè додека не започне извршна постапка.