Тука големите играчи бегаат далеку напред. Македонија, пак, сè уште е во онаа зона каде што потенцијалот често е поголем од реалниот резултат.
Според глобалното рангирање за развој на патувања и туризам, на врвот се Соединетите Американски Држави, Шпанија, Јапонија, Франција, Австралија, Германија, Велика Британија, Кина, Италија и Швајцарија. Тоа се држави кои не живеат од една добра сезона, туку од цел систем.
САД се први затоа што имаат сè: огромен домашен пазар, национални паркови, градови што сами по себе се бренд, силна авиоинфраструктура и бизнис туризам.
Шпанија е школски пример како се прави туристичка индустрија, од плажи до гастрономија, од Барселона и Мадрид до островите.
Јапонија покажува дека културата, редот и технологијата може да бидат туристички магнет.
Франција и Италија, пак, се стара школа. Таму туристот не оди само да види нешто, туку да купи чувство дека бил во центарот на светската култура.
„Развиениот туризам не е само број на гости. Тоа е прашање колку пари остава гостинот, колку долго останува и дали повторно би се вратил“, велат економисти кои ја следат оваа гранка.
Македонија во ова рангирање е на 87. место од 119 економии, со оценка 3,53. Тоа не е катастрофа, но не е ни резултат со кој може да се мавта на саеми. Особено ако се погледне регионот. Грција е на 21. место, Бугарија на 40., Хрватска на 46., Црна Гора на 60., Албанија на 66., Србија на 68. место. Македонија е зад поголем дел од соседството и тоа е делот што најмногу боли.
Не затоа што нема што да понуди. Има. Охрид, Струга, Дојран, Маврово, Крушево, Скопје, вински туризам, манастири, археологија, планини, храна, ниски цени во споредба со многу европски дестинации. Но туристичките работници со години укажуваат на истото: понудата е расцепкана, промоцијата не е доволно силна, инфраструктурата каска, а дел од дестинациите личат како да се оставени сами да се снаоѓаат.
„Не е проблемот што немаме атракции. Проблемот е што не ги пакуваме како производ. Туристот не купува езеро, купува искуство“, велат познавачи на секторот.
Бројките сепак покажуваат дека интерес постои. Државната статистика бележи раст на туристите и ноќевањата, а странските гости се сè поважен дел од вкупната слика. Во 2025 година, според објавените податоци, странските туристи повторно растат, додека домашниот туризам оди потешко. Тоа значи дека земјата станува повидлива надвор, но и дека домашниот гостин или нема доволно пари, или не гледа доволно причина одморот да го помине дома.
Охрид останува главната карта. Но токму таму се гледа и најголемиот ризик. Ако езерото се третира само како место за брза сезона, со гужва, бетон, паркинг проблеми и слаба контрола, тогаш најсилниот бренд може да се истроши. А кога една дестинација ќе се истроши, тешко се враќа довербата.
Економистите велат дека туризмот може да носи повеќе пари, но само ако се менува пристапот. Повеќе директни летови, подобри патишта до туристичките места, јасна национална промоција, подобра услуга, обука на кадар, чисти јавни простори и поголема грижа за природата. Нема магија тука. Само работа.
Македонија не е без шанса. Напротив, нејзината предност е што сè уште не е прескапа и прегазена од масовен туризам. Тоа може да биде силен адут ако се оди паметно. Мали градови, автентична храна, планински тури, езера, манастири, вино, викенд патувања. Тоа го бараат многу туристи.
Но на светската туристичка мапа не се влегува со желба. Се влегува со ред, пари, стратегија и услуга што не зависи од среќа. Засега, Македонија има приказна. Треба уште да научи добро да ја продаде.