На оваа идеја се темели FIRE движењето – кратенка од Financial Independence, Retire Early, односно финансиска независност и рано пензионирање. Станува збор за пристап кон личните финансии кој подразбира поинтензивно штедење и инвестирање во текот на работниот век, со цел човек доволно рано да изгради имот и капитал од кои ќе може да живее без обврска за постојано вработување.
Идејата во последните години привлекува сè поголемо внимание кај младите работници, кои се соочуваат со високи трошоци за домување, инфлација, притисок на работното место и сè поизразен burnout. За дел од нив, финансиската слобода не е само прашање на пари, туку начин еден ден да можат да ја напуштат работата што ги исцрпува, да започнат сопствен проект, да патуваат или едноставно да имаат поголема контрола врз своето време.
Зошто сè повеќе луѓе размислуваат за финансиска независност?
Класичната идеја за кариера – школување, работа, напредување, па пензија – повеќе не е единствениот модел кон кој се стремат помладите генерации.
Високите трошоци за живот и домување, заедно со платите кои не секогаш го следат тој раст, за многумина го прават традиционалното пензионирање сè понеизвесно. Во исто време, сè повеќе вработени се преиспитуваат колкав дел од својот живот се подготвени да поминат на работа која не им носи задоволство.
Истражувањата на YouGov покажуваат дека финансиското планирање и понатаму претставува предизвик: речиси тројца од десет Британци воопшто не ја планираат својата финансиска иднина, додека 57% од оние кои не планираат однапред велат дека немаат доволно пари за тоа.
FIRE пристапот затоа се обидува да ја промени перспективата: наместо прашањето „Кога можам да престанам да работам?“, го поставува прашањето „Колку пари ми се потребни за да можам сам да одлучувам дали ќе работам?“
Како функционира FIRE?
Основата на FIRE филозофијата е прилично едноставна – троши помалку, штеди повеќе и инвестирај ги парите така што со текот на времето ќе носат дополнителен приход.
Едно од најпознатите правила е таканареченото правило 25x. Тоа подразбира човек да пресмета колку пари му се потребни за една година живот и тој износ да го помножи со 25.
Ако, на пример, годишните трошоци изнесуваат 20.000 евра, целта според ова правило би била портфолио од околу 500.000 евра.
Тука е и таканареченото правило од четири проценти, според кое во првата година од финансиската независност човек би можел да повлече околу четири проценти од вредноста на своето портфолио, а потоа износот да го приспособува според инфлацијата.
Овие правила не се гаранција дека парите никогаш нема да се потрошат и не претставуваат универзален финансиски совет. Тие пред сè се рамка која FIRE заедницата ја користи при планирањето.
Не е секоја FIRE приказна иста
FIRE не е еден строго дефиниран начин на живот. Постојат неколку варијанти, во зависност од тоа колку пари човек сака да има и каков животен стил сака да води.
Lean FIRE е наменет за луѓе кои сакаат да живеат многу скромно и што побрзо да постигнат финансиска независност.
На другата страна е Fat FIRE, за оние кои сакаат финансиска слобода без големо откажување од својот животен стандард.
Тука е и Barista FIRE, при кој човек ја напушта класичната работа со полно работно време, но продолжува да работи повремено или со скратено работно време за да покрие дел од трошоците.
Coast FIRE функционира поинаку: човек доволно рано инвестира одредена сума, а потоа престанува со агресивното вложување и му дозволува на сложеното каматење со текот на времето да го зголеми капиталот до традиционалната возраст за пензионирање.
Колку е реално да се „пензионирате“ во 40-тите?
Тука доаѓаме до најважниот дел од FIRE приказната. За некој навистина да може да престане да зависи од плата уште во четириесеттите години, потребно е во текот на работниот век да штеди многу голем дел од своите приходи. Поддржувачите на ова движење често целат да заштедат и инвестираат од 50 до 70 проценти од нето-приходите, притоа многу внимателно контролирајќи ги трошоците.
Тоа е многу полесно остварливо за некој со висока плата и релативно ниски трошоци, отколку за лице кое најголемиот дел од приходите ги троши на домување, храна и основни потреби.
Затоа FIRE не е универзално решение, ниту значи дека секој може да се пензионира на 40 години. За некого финансиската независност ќе значи целосно напуштање на работата, додека за друг ќе значи само дека повеќе нема да биде принуден да остане на работно место на кое не сака да биде.
Парите не се единствениот предизвик
Раното напуштање на пазарот на труд има и своја друга страна.
Долг период без редовна плата значи поголема изложеност на промени на пазарите, инфлација и непредвидени трошоци. Тука се и здравствените трошоци, како и фактот дека по повеќе години надвор од професијата, враќањето на пазарот на труд може да биде потешко.
Постои и еден помалку очигледен проблем – што да се прави кога работата повеќе не е центарот на секојдневието?
За некои луѓе финансиската слобода значи повеќе време за семејството, патувања, хоби или сопствен бизнис. За други, пак, може да отвори прашања за идентитетот и смислата, особено ако со години сопствената вредност ја поврзувале токму со кариерата.
Затоа FIRE движењето можеби и не е толку приказна за тоа како никогаш повеќе да не работите, колку за тоа како да постигнете доволна финансиска слобода за работата да стане избор, а не нужност.