Не станува збор за изолирани случаи. Напротив, познавачите на пазарот на труд велат дека оваа појава станува сѐ почеста, особено меѓу младите луѓе кои по неколку години барање работа во својата струка едноставно попуштаат пред реалноста.
Еден млад дипломец од општествените науки раскажува дека по завршувањето на факултетот испратил десетици апликации. Некои работни места барале искуство што млад човек едноставно не може да го има, други биле со минимална плата и несигурни услови, а во многу случаи одговор воопшто не добил.
„На почеток мислиш дека е само привремено, дека ќе се отвори нешто подобро. Поминуваат месеци, па година… и на крај гледаш оглас за чистење канцеларии и си велиш: добро, барем нешто“, раскажува тој.
Токму таа реченица, „барем нешто“, сѐ почесто се слуша меѓу младите дипломци.
Аналитичарите предупредуваат дека проблемот не е само во бројот на работни места, туку и во структурата на економијата. Во многу случаи, универзитетите произведуваат кадри за кои пазарот на труд едноставно нема доволно потреба. Од друга страна, работодавците често бараат практични вештини и искуство, а не само диплома.
„Во Македонија веќе подолго време постои дисбаланс меѓу образовниот систем и реалните потреби на економијата. Дипломата сама по себе одамна не е гаранција за вработување“, објаснуваат економски експерти кои ја следат оваа област.
Според нив, дел од младите прифаќаат било каква работа за да имаат приход, но и за да не останат целосно надвор од пазарот на труд.
Има и друга страна на приказната. Работодавците велат дека пријавувањето на високообразовани лица за работни места што не бараат високо образование понекогаш создава и дилема.
„Кога ќе видите диплома за професија што нема никаква врска со чистење, се прашувате дали тој човек ќе остане на работата или ќе си замине веднаш штом најде нешто во својата струка“, велат познавачи на секторот за човечки ресурси.
Но реалноста, велат тие, е дека многумина остануваат. Понекогаш со месеци, понекогаш со години.
Социолозите предупредуваат дека ваквата појава има и подлабоки последици. Кога образованието не носи реални можности, кај младите се создава чувство на разочараност и недоверба кон системот.
„Тоа е тивка фрустрација која не се гледа веднаш. Луѓето вложуваат години во образование, а потоа се соочуваат со пазар на труд кој не може да ги апсорбира“, велат општествени аналитичари.
Во меѓувреме, на интернет и понатаму се објавуваат нови огласи. Чистење канцеларии, одржување на влезови, хигиена во деловни објекти.
И меѓу десетиците апликации што пристигнуваат… понекогаш се наоѓа и по некоја диплома од факултет.
Едно време тоа беше шега што се кажуваше на кафе. Денес, велат познавачите, веќе не е шега.
Тоа е реалност.
А реалноста, како што често се случува, не изгледа баш онака како што им ветуваа на студентите кога првпат влегоа во амфитеатрите.
Некаде по патот, меѓу дипломата и работното место… нешто очигледно се изгуби.
А младите, додека чекаат да се појави подобра можност, го прифаќаат она што го има. Понекогаш тоа е канцеларија, метла, кофа со вода и едно тивко прашање што ретко се изговара гласно. Дали за ова учевме толку години?