Ако денес осум часа на работа понекогаш ни изгледаат многу, условите во првите децении на индустриската револуција изгледале сосема поинаку.
Работните денови од 10, 12, па и повеќе часа не биле ништо необично.
Во фабриките работеле и деца, а денешниот концепт на викенд, платен одмор и строго определено работно време бил далеку од она што го познаваме денес.
Идејата била едноставна: денот да се подели на три дела
Еден од луѓето чие име најчесто се поврзува со раната идеја за пократок работен ден е британскиот индустријалец и социјален реформатор Роберт Овен.
Уште на почетокот на 19 век тој се залагал за подобри услови за работниците.
Од тоа движење произлегол и слоганот кој подоцна станал симбол на борбата за осумчасовен работен ден:
„Осум часа работа, осум часа рекреација, осум часа одмор.“
Математиката била совршено едноставна.
Денот има 24 часа.
Осум за работодавачот.
Осум за себе.
Осум за спиење.
Само што претворањето на таа идеја во реалност било многу потешко.
За осум часа се протестирало со децении
Во текот на 19 век барањето за пократок работен ден станувало сè погласно во различни земји.
Работничките движења барале ограничување на часовите поминати во фабриките, а осумчасовниот ден постепено станувал едно од нивните најпрепознатливи барања.
Во САД, борбата за осумчасовно работно време е тесно поврзана и со настаните во Чикаго во 1886 година.
Токму историјата на тие работнички протести подоцна ќе стане дел од причината поради која 1 Мај се одбележува како Меѓународен ден на трудот во голем дел од светот.
Со други зборови, нешто што денес го гледаме како обичен распоред во договорот за вработување некогаш било радикално барање.
Потоа во приказната влегува Хенри Форд
Еден од најпознатите моменти во историјата на модерната работна недела се случил во компанијата Ford.
Во 1920-тите компанијата го намалила работното време и преминала кон петдневна, 40-часовна работна недела за голем дел од своите работници.
Овој потег често се споменува како важен момент во популаризацијата на моделот кој подоцна ќе стане стандард во многу индустрии.
Но Ford не го „измислил“ осумчасовниот ден.
Кога компанијата го вовела, работниците ширум светот веќе со децении барале пократко работно време.
А викендот каков што го знаеме е уште понова идеја
Денес петок попладне автоматски го поврзуваме со крајот на работната недела.
Но дводневниот викенд не бил отсекогаш правило.
Преминот кон петдневна работна недела се ширел постепено во текот на 20 век, под влијание на законски промени, работнички движења, економски фактори и промени во начинот на производство.
Она што денес го сметаме за „нормален“ распоред, всушност е релативно нов дел од историјата на работата.
А сега повторно се поставува истото прашање
Два века подоцна, дебатата за работното време повторно е актуелна.
Само што сега прашањето повеќе не е дали работниот ден треба да се намали од 12 на осум часа.
Сè почесто се разговара за четиридневна работна недела, флексибилно работно време, хибридна работа и за тоа дали бројот на часови воопшто е најдобриот начин да се мери продуктивноста.
Технологијата целосно го промени начинот на кој работиме.
Работата која некогаш барала цел ден денес понекогаш може да се заврши за неколку часа.
Од друга страна, лаптопите и мобилните телефони создадоа нов проблем – за многумина работниот ден повеќе не завршува во моментот кога ќе ја напуштат канцеларијата.
Осумте часа никогаш не биле природно правило
Нема ништо во природата што вели дека човекот треба да работи од 8 до 16 или од 9 до 17 часот.
Тоа е модел создаден низ историјата – и модел кој веќе неколкупати се менувал.
Пред околу два века, идејата човекот да има осум часа дневно само за себе звучела амбициозно.
Денес ја земаме здраво за готово.
А можеби за неколку децении и луѓето ќе гледаат на нашата 40-часовна работна недела исто како што ние денес гледаме на времето кога било нормално да се работи по 12 или повеќе часа дневно.
Начинот на кој работиме никогаш не бил непроменлив – само понекогаш забораваме колку долго се менувал за да стигнеме до она што денес го нарекуваме „нормално работно време“.