Дали жените, кои сè почесто ги освојуваат универзитетските дипломи и канцелариите, или мажите, кои и понатаму доминираат во управните одбори и подобро платените сектори?
Бројките, ако се читаат без емоции, велат едно. Реалноста, ако се гледа одблизу, покажува нешто посложено.
Во Македонија, како и во најголем дел од регионот, стапката на вработеност кај мажите и понатаму е повисока од онаа кај жените.
Разликата не е драматична како пред две децении, но не е ни симболична. Економските аналитичари посочуваат дека жените почесто се надвор од формалниот пазар на трудот, делумно поради грижата за семејството, делумно поради ограничени можности во одредени средини.
Во руралните подрачја, особено, невидливата работа на жените ретко влегува во статистика.
Но приказната не завршува тука.
Во образованието, на пример, жените одамна ги надминаа мажите по број на дипломирани студенти. Во администрацијата, здравството, образованието, финансиските услуги, тие се столбот на системот.
Експерти за трудово право велат дека токму во овие сектори жените покажуваат поголема стабилност и подготвеност за долгорочна кариера, додека мажите почесто се ориентираат кон технички и физички занимања или кон приватен бизнис.
Ако мерилото е плата, тогаш одговорот е поинаков. Просечната нето плата кај мажите и натаму е повисока. Не затоа што жените работат помалку, туку затоа што се помалку застапени на раководни позиции и во високо платени индустрии како ИТ, енергетика или градежништво.
Познавачи на економските текови предупредуваат дека т.н. „стаклен плафон“ сè уште постои, иако денес е потежок за докажување отколку порано. Нема формална забрана, нема јавно правило, но некако… врвот често останува машки.
Од друга страна, во претприемништвото се забележува тивка, но упорна промена. Сè повеќе жени отвораат мали бизниси, онлајн продавници, консултантски услуги, семејни компании.
Финансиските советници велат дека жените почесто започнуваат со помал капитал, но покажуваат поголема дисциплина во управувањето со трошоците. Ризикот го мерат внимателно, чекор по чекор. Можеби не прават експлозивен раст, но ретко пропаѓаат од преголема амбиција.
Па кој е посилен?
Ако силата се мери со бројот на вработени, мажите имаат предност. Ако се мери со образовно ниво и отпорност во кризни времиња, жените се сериозен конкурент. За време на економските турбуленции, токму секторите каде што доминираат жени често се покажуваат како постабилни. Во пандемиските години тоа беше особено видливо.
Социолозите предупредуваат дека пазарот на труд не е арена со еден победник. Тој е огледало на пошироките општествени односи.
Кога жената ќе се врати дома по осумчасовна смена и ќе продолжи со втора, неплатена смена, тешко е да се зборува за „послаб“ или „посилен“ пол без да се земе предвид целата слика. А таа слика не се гледа во табели.
Осми март, во таа смисла, не е само датум за честитки. Тој е потсетник дека прашањето не треба да биде кој е посилен, туку дали условите се еднакви.
Аналитичарите често велат дека економијата губи кога половина од потенцијалот останува неискористен. Не од идеолошки причини, туку од чиста математика.
Можеби вистинскиот одговор е дека силата на пазарот на труд не припаѓа на еден пол. Таа припаѓа на системот што ќе успее да ги искористи капацитетите на сите.
Сè друго е привремена предност, статистичка и кршлива. А статистиката, знаеме, знае да се смени побрзо од навиките. И од предрасудите.