Во последните месеци, интернет огласниците и социјалните мрежи се преплавени со понуди за работа што на прв поглед делуваат легитимно. Лого на позната компанија, убаво среден текст, дури и телефонски број за контакт. Но, кога ќе се јавите… следува услов. Мал.
„Само“ да уплатите за обука, сертификат, обработка на документи. Неколку илјади денари. Понекогаш и повеќе.
И тука веќе е доцна.
Еден млад човек од Скопје раскажува дека аплицирал за работа во странство. Му побарале 3.500 денари за „административни трошоци“. Ги уплатил. Потоа, молк. Бројот недостапен, профилот избришан, огласот исчезнат.
„Сфатив веднаш. Ама што да правам… си реков, сам сум крив“, вели тој.
Слични приказни кружат насекаде. За работа од дома, за пакување производи, за онлајн продажба, за асистенти во странство. Формулата е речиси иста. Прво ти нудат нешто што звучи лесно и добро платено. Потоа те внесуваат во разговор, создаваат доверба. И на крај – мала уплата. Колку да не ти биде сомнително. А всушност доволно за да те „фатат“.
Познавачи на пазарот на труд велат дека ваквите измами растат паралелно со очајот на луѓето да најдат подобро платена работа. Особено кај младите и кај оние што бараат излез во странство.
„Кога некој ти нуди 1.000 евра без искуство, треба веднаш да ти светне аларм“, објаснуваат тие. Но во реалноста, алармот често доаѓа предоцна.
Проблемот не е само во парите. Туку и во тоа што измамниците стануваат сè поуверливи. Користат фотографии од вистински канцеларии, копираат текстови од реални компании, па дури и се претставуваат како посредници со долгогодишно искуство. Сè изгледа „професионално“. Само што не е.
Во некои случаи, жртвите не губат само пари. Оставаат и лични податоци. Лична карта, телефон, адреса. Понекогаш и банкарски информации. И тогаш приказната станува уште посериозна. Не станува збор само за една измама, туку за потенцијален ланец на злоупотреби.
Од институциите повремено апелираат на внимателност, но реакцијата најчесто доаѓа откако штетата веќе е направена. Дел од граѓаните пријавуваат, дел молчат. Од срам. Или од чувство дека „не вреди“. А токму тоа им оди во прилог на измамниците.
Она што ги прави овие огласи опасни е нивната едноставност. Нема сложена шема, нема голема приказна. Само брза комуникација, мал износ и исчезнување. И повторно истото, со нов профил, нов оглас, нова жртва.
Некои веќе научиле да препознаваат. Ако бараат пари однапред – бегај. Ако нема јасна адреса и фирма – сомнеж. Ако комуникацијата е само преку Вибер – уште еден знак. Но не сите имаат искуство. Особено оние што првпат бараат работа.
И тука се крши приказната.
Еден аналитичар вели дека проблемот не е само во измамниците, туку и во системот што дозволува вакви огласи лесно да се шират.
„Контролата е слаба, платформите реагираат бавно, а измамниците се брзи“, вели тој. И додава: додека има луѓе што веруваат, ќе има и такви што мамат.
На крај, останува едно едноставно правило што многумина го игнорираат. Никој не ти дава добра работа за пари однапред. Ако некој бара – нешто не е во ред. Толку е едноставно. Само што… кога си во потрага, кога ти треба, кога сакаш да поверуваш дека конечно си нашол нешто подобро, лесно е да се излаже човек.