Годинава побарувачката за сезонски работници е поголема од лани. Не за малку, туку значително. Од келнери и шанкери, до готвачи, хигиеничари и рецепционери. Сè се бара. А најмногу луѓе што знаат да работат под притисок, по 10 часа дневно, со туристи од сите страни.
Проблемот не е нов. Но станува подлабок.
Работодавачите во Црна Гора сè почесто се жалат дека нема доволно домашна работна сила. Младите заминуваат, а оние што остануваат не се подготвени да работат за плата која, иако повисока од македонската, не е доволна за темпото и условите што ги носи летната сезона. Затоа погледот се врти кон регионот. Македонија, Србија, Босна… тука се бара спасот.
Огласите се јасни. Плата од 800 до 1.500 евра, сместување обезбедено, често и храна. На хартија изгледа примамливо. Особено за млад човек од Македонија кој тука работи за половина од тоа. Но кога ќе се стигне на лице место, приказната не е секогаш толку мазна.
Познавачи на состојбите велат дека има огромна разлика меѓу хотел со четири ѕвезди и мал ресторан на плажа. Во првиот има ред, распоред, систем. Во вториот – сè се решава во движење. Работното време се пролонгира, паузите се кратат, а притисокот расте како што се полни сезоната.
Има и друга страна. За многумина, ова е шанса.
Еден месец во Црна Гора може да донесе заработка што дома се прави за два или три. Некои одат само за лето, други се враќаат секоја година. Се познаваат со газдите, добиваат подобри услови, па дури и бонуси ако сезоната е успешна. Полека станува рутина. Лето на море, зима дома.
Но не сите се снаоѓаат.
Има случаи кога работниците заминуваат разочарани. Неисплатени плати, повеќе работни часови од договореното, ветувања што остануваат само зборови. Не е правило, ама го има. И доволно е неколку такви искуства да ја нарушат сликата.
Затоа се појавува нов тренд. Работниците стануваат попребирливи. Прашаат однапред, бараат договор, проверуваат каде одат. Не е веќе како порано – „ќе видиме на лице место“. Сега сакаат гаранции. И тоа е нормално.
Во меѓувреме, туристичката сезона во Црна Гора не чека. Резервациите растат, најавите се оптимистички. Очекувањата се големи. Но без луѓе нема услуга. Без услуга нема туризам.
И тука почнува вистинската трка.
Работодавачите ги креваат понудите, се обидуваат да привлечат искусни кадри. Нудат подобри услови, флексибилност, па дури и пократки договори за оние што не сакаат да останат цела сезона. Некои одат чекор понатаму и обезбедуваат дополнителни бенефиции, само за да задржат луѓе.
Прашањето е дали ќе биде доволно.
Зашто конкуренцијата не е само меѓу хотелиерите во Будва или Котор. Конкуренцијата е со Хрватска, со Грција, со Словенија. Секој бара ист тип на работник. Секој нуди нешто повеќе.
А работникот избира.
И додека летото полека се приближува, едно е сигурно. Оваа сезона нема да се води само на плажите и во рестораните. Ќе се води и зад кулисите – во огласите, во разговорите, во одлуките на илјадници луѓе дали да заминат или да останат.
Некои веќе спакуваа куфери. Други уште размислуваат. А сезоната… таа доаѓа, сакале или не.