Како се исплаќаат пензиите?

Првиот пензиски столб во Македонија се заснова на принципот на тековно финансирање. Тоа значи дека придонесите што денес им се задржуваат од платите на вработените се користат за исплата на пензиите на сегашните пензионери.

Овие средства не се чуваат на посебна сметка за идната пензија на секој вработен. Наместо тоа, тие влегуваат во заедничкиот пензиски систем, од кој секој месец се исплаќаат тековните пензии.

Затоа, бројот на вработени кои редовно уплаќаат придонеси е исклучително важен. Колку повеќе вработени има во однос на бројот на пензионери, толку системот има поширока и постабилна финансиска основа.

Дали 1,63 вработени директно му ја плаќаат пензијата на еден пензионер?

Не. Овој показател не значи дека конкретни 1,63 лица ја финансираат пензијата на конкретен пензионер.

Станува збор за статистички сооднос меѓу вкупниот број лица што уплаќаат придонеси и вкупниот број корисници на пензија. Тој покажува колку е голема базата на придонесувачи во споредба со бројот на лица на кои треба да им се исплатат пензии.

Кога овој сооднос се намалува, од помал број вработени треба да се соберат средства за сè поголем број пензионери.

Што се случува ако придонесите не се доволни?

Доколку средствата собрани од пензиските придонеси не се доволни за исплата на сите пензии, разликата мора да се надополни од државниот буџет.

Тоа значи дека пензиите, покрај од придонесите на вработените, индиректно се финансираат и од други приходи на државата. Колку е поголема разликата, толку е поголем притисокот врз јавните финансии.

Тоа не значи дека пензиите веднаш се доведени во прашање, туку дека системот станува позависен од буџетски трансфери и од економската способност на државата да го покрива недостигот.

Каква е состојбата во регионот?

Македонија не е единствената земја што се соочува со неповолен однос меѓу вработените и пензионерите. Слична е состојбата и во регионот:

• Србија – околу 1,75 вработени на еден пензионер

• Македонија – 1,63

• Словенија – 1,53

• Хрватска – 1,44

• Федерација Босна и Херцеговина – околу 1,19

Овие бројки покажуваат дека Македонија не е во најлоша позиција меѓу споредените земји. Сепак, соодносот од 1,63 не остава многу простор за долгорочна стабилност, особено ако бројот на пензионери продолжи да расте побрзо од бројот на вработени.

Податоците не се од ист временски пресек за секоја земја, па споредбата треба да се сфати како ориентациска.

Зошто соодносот се намалува?

Врз пензискиот систем влијаат повеќе долгорочни процеси. Населението старее, луѓето живеат подолго, а новите генерации што влегуваат на пазарот на труд се помалобројни.

Дополнителен притисок создаваат иселувањето на младото и работоспособното население, нискиот наталитет, невработеноста и работата во неформалната економија. Лицата што работат непријавено не уплаќаат редовни придонеси, иако подоцна може да станат зависни од различни форми на државна поддршка.

Што може да го подобри системот?

Подобар сооднос не се постигнува само со зголемување на придонесите. Клучно е да расте бројот на формално вработени лица, да се намалува работата „на црно“ и да се создаваат услови младите и квалификуваните работници да останат во земјата.

Влијание имаат и повисоките плати, бидејќи тие значат и поголеми уплати во пензискиот фонд. Долгорочната стабилност зависи и од демографската политика, економскиот раст и начинот на кој државата го уредува пензискиот систем.

Предизвик за целиот регион

Соодносот од 1,63 вработени на еден пензионер не значи дека пензискиот систем утре ќе престане да функционира. Тој, сепак, е важен сигнал дека товарот се распределува на релативно мал број вработени.

Прашањето не е само дали ќе има средства за исплата на денешните пензии, туку колку системот ќе биде одржлив кога сегашните вработени ќе стигнат до пензија.